Để thành thạo tiếng Anh và tự tin trong giao tiếp, việc nắm vững ngữ pháp là điều không thể thiếu. Trong đó, câu tường thuật (Reported Speech) đóng vai trò quan trọng giúp bạn diễn đạt lại lời nói của người khác một cách chính xác. Bài viết này của Edupace sẽ đi sâu vào các trường hợp đặc biệt của câu tường thuật thường gặp nhất.
Định nghĩa về câu tường thuật
Bắt đầu tìm hiểu về câu tường thuật là gì. Đây là cách chúng ta báo cáo lại, hoặc tường thuật lại lời nói, suy nghĩ, hoặc câu hỏi của người khác mà không dùng chính xác từng lời họ đã nói. Thay vì sử dụng dấu ngoặc kép để trích dẫn trực tiếp (“…”), chúng ta dùng cấu trúc câu gián tiếp. Điều này đặc biệt hữu ích khi bạn muốn chia sẻ thông tin đã nghe được từ một người thứ ba trong các cuộc trò chuyện hàng ngày, báo cáo, hoặc kể chuyện. Sự chuyển đổi từ câu trực tiếp sang gián tiếp thường đi kèm với sự thay đổi về thì của động từ chính, đại từ nhân xưng, tính từ sở hữu, trạng ngữ chỉ thời gian và địa điểm để phù hợp với ngữ cảnh tường thuật tại thời điểm báo cáo lại. Hiểu rõ định nghĩa này là bước đầu tiên để tiếp cận các trường hợp đặc biệt của câu tường thuật.
Các trường hợp đặc biệt của câu tường thuật phổ biến
Ngoài các quy tắc chuyển đổi thì và đại từ thông thường, ngữ pháp tiếng Anh còn có những trường hợp đặc biệt của câu tường thuật đòi hỏi cấu trúc khác. Những trường hợp này thường áp dụng khi động từ tường thuật (reporting verb) diễn tả một hành động cụ thể như yêu cầu, đề nghị, hứa hẹn, cảnh báo, buộc tội, phủ nhận, v.v. Việc sử dụng đúng cấu trúc trong các trường hợp này giúp câu tường thuật của bạn trở nên tự nhiên và chính xác hơn rất nhiều. Chúng ta hãy cùng tìm hiểu chi tiết các dạng phổ biến nhất, những dạng câu này thường gặp trong cả văn viết và giao tiếp.
Câu tường thuật với động từ nguyên mẫu có “To” (To V)
Nhiều động từ tường thuật đặc biệt theo sau bởi cấu trúc To V để báo cáo lại lời nói gốc, thường là lời yêu cầu, mệnh lệnh, lời khuyên, lời hứa, lời đề nghị, lời cảnh báo hoặc lời mời. Cấu trúc chung thường là Chủ ngữ + Động từ tường thuật + (Tân ngữ) + To V.... Các động từ phổ biến sử dụng dạng này bao gồm advise (khuyên), ask (yêu cầu, hỏi), command (ra lệnh), encourage (động viên), invite (mời), order (ra lệnh), persuade (thuyết phục), promise (hứa), remind (nhắc nhở), tell (bảo), threaten (đe dọa), warn (cảnh báo), agree (đồng ý), refuse (từ chối), want (muốn), would like (muốn), expect (mong đợi), hope (hy vọng), seem (dường như).
Ví dụ, khi thuật lại một mệnh lệnh hoặc yêu cầu, chúng ta dùng động từ như “told” hoặc “asked” kèm theo tân ngữ và To V. Câu trực tiếp “Don’t talk so loudly!” (Đừng nói to quá!) có thể được tường thuật lại là “He told us not to talk so loudly.” (Anh ấy bảo chúng tôi không nên nói quá to). Tương tự, lời yêu cầu “Don’t get up so late!” (Đừng dậy muộn quá!) từ mẹ có thể chuyển thành “My mother asked me not to get up so late.” Việc sử dụng “not to V” áp dụng cho các lời khuyên, yêu cầu, cảnh báo mang tính phủ định.
Ví dụ minh họa câu tường thuật với cấu trúc To V
- Luận giải Sinh năm Nhâm Tuất 1982 có tam tai không
- Sưu Tầm Quotes Ảnh Học Tập Chill, Động Lực Hiệu Quả
- Cách Tính Thuế Đất Nông Nghiệp Và Phi Nông Nghiệp Chuẩn
- Hướng dẫn Thủ tục nhận bảo hiểm xã hội một lần mới
- Lịch Thi Vào Lớp 10 Hà Nội Năm 2020 Đã Chốt
Khi báo cáo lại một lời hứa, động từ “promise” thường đi với To V. Câu “I will buy you a new laptop.” (Tôi sẽ mua cho bạn một chiếc máy tính xách tay.) trở thành “My father promised to buy me a new laptop.” Lời khuyên dùng “should” trong câu trực tiếp thường được tường thuật bằng “advised + tân ngữ + To V”, ví dụ “You should finish all your homework before going out.” thành “Peter advised me to finish all my homework before going out.” Các hành động như mời (“invited + tân ngữ + To V”), đe dọa (“threatened + To V”), cảnh báo (“warned + tân ngữ + To V”), nhắc nhở (“reminded + tân ngữ + To V”), động viên (“encouraged + tân ngữ + To V”), cầu xin (“begged + tân ngữ + To V”), đề nghị giúp đỡ (“offered + To V”) và đồng ý (“agreed + To V”) đều tuân theo cấu trúc này. Việc nhận biết động từ tường thuật là chìa khóa để áp dụng đúng cấu trúc To V trong câu tường thuật.
Câu tường thuật với danh động từ “V-ing”
Một nhóm các động từ tường thuật đặc biệt khác lại đi kèm với cấu trúc V-ing. Dạng này thường được dùng để báo cáo lại một hành động đã xảy ra hoặc một lời thú nhận, phủ nhận, lời xin lỗi, lời buộc tội, lời khen ngợi hoặc sự khăng khăng. Cấu trúc chung thường là Chủ ngữ + Động từ tường thuật + (Giới từ) + V-ing.... Các động từ phổ biến trong trường hợp này bao gồm admit (thừa nhận), advise (khuyên, đề xuất), apologize for (xin lỗi vì), accuse of (buộc tội), deny (phủ nhận), insist on (khăng khăng, quả quyết), suggest (đề nghị), recommend (giới thiệu, đề xuất).
Khi ai đó thừa nhận điều gì đó, chúng ta dùng “admitted + V-ing”. Ví dụ, câu trực tiếp “I didn’t go to bed early.” (Tôi không đi ngủ sớm.) được tường thuật là “Tony admitted not going to bed early.” (Việc thêm “not” vào trước V-ing dùng để phủ định). Ngược lại với thừa nhận là phủ nhận, dùng “denied + V-ing”. Câu “I don’t steal your wallet!” (Tôi không ăn cắp ví tiền của bạn!) trở thành “She denied stealing my wallet.”
Minh họa cấu trúc câu tường thuật sử dụng V-ing
Lời buộc tội ai đó làm gì thường dùng “accused + tân ngữ + of + V-ing”. Câu “You broke the window!” (Bạn đã làm vỡ cửa sổ!) có thể tường thuật là “Joey accused me of breaking the window.” Lời xin lỗi về hành động nào đó dùng “apologized + (to tân ngữ) + for + V-ing”. Câu “I’m so sorry. I’ve broken your phone!” trở thành “Rita apologized (to me) for having broken my phone.” Lời khen ngợi về thành tích dùng “congratulated + tân ngữ + on + V-ing”. “Congratulations! You won the championship.” thành “My friend congratulated me on winning the championship.” Cuối cùng, sự khăng khăng hay quả quyết làm điều gì đó dùng “insisted on + V-ing”, ví dụ “I must talk with her.” thành “Len insisted on talking with her.” Nắm vững các động từ này giúp bạn sử dụng cấu trúc V-ing trong câu tường thuật một cách chính xác.
Câu tường thuật với “Let”
Động từ “Let” có nhiều ý nghĩa khác nhau và do đó, cách tường thuật lại câu có “let” cũng phụ thuộc vào ngữ cảnh. Một trong những cách dùng phổ biến nhất của “Let” là trong cấu trúc “Let’s…”, thường dùng để đưa ra một lời gợi ý hoặc đề xuất cho một nhóm người cùng làm gì đó. Khi đó, chúng ta thường tường thuật lại bằng động từ “suggest” kèm theo V-ing hoặc mệnh đề “that + chủ ngữ + (should) + động từ nguyên mẫu không To”.
Ví dụ, câu trực tiếp “Let’s have a picnic this weekend.” (Chúng ta hãy đi dã ngoại cuối tuần này.) có thể tường thuật là “He suggested having a picnic that weekend.” hoặc “He suggested that they have a picnic that weekend.” Cả hai cấu trúc này đều hợp lệ khi “let’s” mang nghĩa đề xuất chung cho người nói và người nghe.
Tuy nhiên, khi “let” mang nghĩa cho phép hoặc ra lệnh (không phải đề xuất cho nhóm), cấu trúc tường thuật lại khác. Nếu là lời không cho phép hoặc từ chối cho phép, chúng ta thường dùng động từ tường thuật thông thường kèm mệnh đề “that” và cấu trúc phủ định hoặc động từ phù hợp. Ví dụ, câu “I won’t let you go out.” (Mẹ sẽ không cho con ra ngoài.) có thể tường thuật là “She said she wouldn’t let me go out.” (Cô ấy nói cô ấy sẽ không cho tôi ra ngoài). Đôi khi, “let” còn thể hiện sự thờ ơ, không quan tâm đến việc người khác làm gì. Trong trường hợp này, chúng ta có thể tường thuật bằng cấu trúc diễn đạt sự không bận tâm. Ví dụ, câu “Let her do whatever she wants.” (Để cô ấy làm bất cứ điều gì cô ấy muốn.) có thể được tường thuật lại là “She said she didn’t mind what she did.” (Cô ấy nói cô ấy không bận tâm về những gì cô ấy làm). Hiểu rõ nghĩa của “let” trong câu trực tiếp là điều cần thiết để chọn đúng cấu trúc tường thuật trong các trường hợp đặc biệt của câu tường thuật.
Câu tường thuật với câu điều kiện
Khi tường thuật lại câu điều kiện, quy tắc chung là các loại câu điều kiện (loại 1, 2, 3) thường không thay đổi thì của mệnh đề “if” và mệnh đề chính khi chuyển sang câu tường thuật, đặc biệt là loại 2 và 3 vì chúng diễn tả những điều không có thật ở hiện tại hoặc quá khứ, mang tính giả định. Tuy nhiên, với câu điều kiện loại 1, có thể có sự thay đổi thì nếu tình huống được tường thuật không còn đúng ở hiện tại hoặc tương lai so với thời điểm nói, theo quy tắc lùi thì thông thường.
Đối với câu điều kiện loại 1, thể hiện khả năng xảy ra trong tương lai: Câu trực tiếp “If it rains tomorrow, I will stay at home.” (Nếu ngày mai trời mưa, tôi sẽ ở nhà.) khi tường thuật lại thường đổi “tomorrow” thành “the next day” và “will stay” thành “would stay” để phản ánh sự lùi thì theo quy tắc chung: “She said that if it rained the next day, she would stay at home.” (Cô ấy nói rằng nếu ngày hôm sau trời mưa, cô ấy sẽ ở nhà). Mệnh đề “if” (rains -> rained) cũng lùi thì ở đây.
Đối với câu điều kiện loại 2, diễn tả giả định không có thật ở hiện tại: Câu trực tiếp “If I had more money, I would buy a new car.” (Nếu tôi có nhiều tiền hơn, tôi sẽ mua một chiếc xe mới.) khi tường thuật lại, thì của cả hai mệnh đề thường giữ nguyên: “He said that if he had more money, he would buy a new car.” (Anh ấy nói rằng nếu anh ấy có nhiều tiền hơn, anh ấy sẽ mua một chiếc xe mới). Sự giữ nguyên thì này là để thể hiện rằng đây vẫn là một giả định không có thật tại thời điểm nói trực tiếp.
Tương tự, câu điều kiện loại 3, diễn tả giả định không có thật trong quá khứ: Câu trực tiếp “If they had studied harder, they would have passed the exam.” (Nếu họ học hành chăm chỉ hơn, họ đã đỗ kỳ thi.) khi tường thuật lại cũng giữ nguyên thì: “They said that if they had studied harder, they would have passed the exam.” (Họ nói rằng nếu họ đã học hành chăm chỉ hơn, họ đã đỗ kỳ thi.) Việc giữ nguyên thì ở loại 2 và 3 trong câu tường thuật giúp phân biệt rõ ràng với các câu tường thuật thông thường lùi thì.
Câu hỏi thường gặp về câu tường thuật đặc biệt
Để củng cố kiến thức về các trường hợp đặc biệt của câu tường thuật, dưới đây là một số câu hỏi thường gặp cùng giải đáp ngắn gọn.
Câu tường thuật đặc biệt khác gì câu tường thuật thông thường?
Trong khi câu tường thuật thông thường chủ yếu tuân theo quy tắc lùi thì, đổi đại từ và trạng ngữ khi báo cáo lại một câu trần thuật, thì các trường hợp đặc biệt lại sử dụng cấu trúc cố định sau động từ tường thuật (như To V, V-ing, that clause) tùy thuộc vào ý nghĩa của lời nói gốc (lời khuyên, đề nghị, hứa, v.v.), và việc lùi thì có thể áp dụng hoặc không tùy cấu trúc và loại câu.
Làm sao để nhận biết khi nào dùng To V hay V-ing sau động từ tường thuật?
Điều này phụ thuộc vào chính động từ tường thuật được sử dụng. Bạn cần học thuộc hoặc tra cứu xem các động từ như advise, promise, tell thường đi với To V (có tân ngữ), trong khi admit, deny, suggest lại đi với V-ing hoặc mệnh đề “that”. Có những động từ có thể đi với cả hai cấu trúc nhưng mang ý nghĩa khác nhau, ví dụ như advise.
Có phải tất cả các trường hợp đặc biệt đều không lùi thì?
Không hoàn toàn. Quy tắc lùi thì vẫn có thể áp dụng cho mệnh đề “that” đi sau một số động từ tường thuật đặc biệt (ví dụ: suggest that + mệnh đề lùi thì) hoặc trong câu điều kiện loại 1 khi bối cảnh thay đổi. Tuy nhiên, cấu trúc To V và V-ing bản thân nó không thể hiện thì theo cách thông thường, mà thì của hành động được ngụ ý bởi động từ tường thuật và ngữ cảnh. Với câu điều kiện loại 2 và 3, thì thường giữ nguyên khi tường thuật.
Việc nắm vững câu tường thuật đặc biệt có lợi ích gì?
Hiểu và sử dụng thành thạo các trường hợp này giúp bạn diễn đạt ý tưởng phức tạp trong tiếng Anh một cách tự nhiên, chính xác và đa dạng hơn, đặc biệt quan trọng trong giao tiếp nâng cao, viết luận, và đạt điểm cao trong các kỳ thi tiếng Anh chuẩn hóa như IELTS. Đây là một phần không thể thiếu của ngữ pháp tiếng Anh nâng cao.
Việc làm chủ các trường hợp đặc biệt của câu tường thuật là một bước tiến quan trọng trên hành trình học tiếng Anh. Nó không chỉ giúp bạn hiểu sâu hơn về cách ngôn ngữ vận hành mà còn nâng cao khả năng giao tiếp và viết lách của mình. Tiếp tục luyện tập và áp dụng kiến thức này một cách thường xuyên. Edupace hy vọng bài viết này đã cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích về câu tường thuật và các trường hợp đặc biệt của nó.
