Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn được ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, là một phần quan trọng trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể. Chương trình này mang đến nhiều đổi mới căn bản so với phiên bản trước đó, tập trung vào việc phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh ở tất cả các cấp học.
Tổng quan về Chương trình Ngữ văn 2018
Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2018 là sự kế thừa và phát triển từ những thành tựu của các chương trình trước, đặc biệt là chương trình năm 2006. Nó được xây dựng trên nền tảng lý luận và thực tiễn giáo dục hiện đại, cập nhật những thành tựu nghiên cứu mới nhất về ngôn ngữ, văn học, tâm lý học và phương pháp dạy học. Chương trình này cũng tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đồng thời phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa và sự đa dạng của học sinh Việt Nam.
Môn Ngữ văn trong chương trình mới được xác định là môn học mang tính công cụ và tính thẩm mỹ – nhân văn. Môn học không chỉ cung cấp kiến thức về tiếng Việt và văn học mà còn là phương tiện để học sinh giao tiếp hiệu quả, tiếp thu tri thức từ các môn học khác, và quan trọng hơn, bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách, tình yêu tiếng Việt và bản sắc văn hóa dân tộc.
Quan điểm xây dựng chương trình
Chương trình Ngữ văn 2018 được xây dựng với một số quan điểm chủ đạo. Đầu tiên, chương trình lấy việc rèn luyện các kỹ năng giao tiếp cốt lõi bao gồm đọc, viết, nói và nghe làm trục xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12. Kiến thức về tiếng Việt và văn học được tích hợp trực tiếp vào quá trình rèn luyện các kỹ năng này, đảm bảo tính liên tục và chỉnh thể của môn học. Thứ hai, chương trình theo hướng mở, không quy định chi tiết nội dung từng bài học mà chỉ đưa ra các yêu cầu cần đạt cho mỗi lớp, cùng với một số kiến thức nền tảng bắt buộc và danh mục ngữ liệu gợi ý hoặc bắt buộc, tạo sự linh hoạt cho giáo viên và sách giáo khoa. Cuối cùng, chương trình vừa có những đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thời đại, vừa kế thừa và phát huy những ưu điểm của các chương trình Ngữ văn trước đây.
Mục tiêu cốt lõi của Chương trình Ngữ văn 2018
Mục tiêu chính của Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn là góp phần hình thành và phát triển ở học sinh những phẩm chất chủ yếu và các năng lực chung theo quy định của Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, đồng thời phát triển năng lực đặc thù của môn học là năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học.
Phát triển phẩm chất
Chương trình hướng tới bồi dưỡng ở học sinh những phẩm chất tốt đẹp như yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm. Thông qua việc tiếp xúc với các văn bản văn học và các hoạt động học tập, học sinh được khuyến khích khám phá bản thân, thấu hiểu con người, phát triển đời sống tâm hồn phong phú và hình thành quan niệm sống, ứng xử nhân văn. Môn Ngữ văn còn góp phần xây dựng ý thức về cội nguồn, bản sắc dân tộc, tình yêu với tiếng Việt và văn học Việt Nam, cùng với tinh thần tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và khả năng hội nhập quốc tế.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Hiểu Rõ Biến Thể Ngôn Ngữ Trong Tiếng Anh Toàn Diện
- Nền Đẹp Ảnh Học Tập Chill: Thắp Lửa Cảm Hứng Mỗi Ngày
- Tác hại của Học Đối Phó Trong Giáo Dục
- Giải mã ngày sinh 18/5/2023 qua thần số học
- Xem ngày tốt xấu 28/12/2008 dương lịch
Hình thành năng lực
Bên cạnh các năng lực chung như tự chủ, tự học, giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo, Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2018 đặc biệt chú trọng phát triển năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học. Năng lực ngôn ngữ bao gồm thành thạo các kỹ năng đọc, viết, nói và nghe để giao tiếp hiệu quả và học tập tốt. Năng lực văn học giúp học sinh có hệ thống kiến thức nền tảng về văn học, phát triển tư duy hình tượng và tư duy logic, biết tiếp nhận, đánh giá các văn bản văn học và các giá trị thẩm mỹ trong cuộc sống.
Yêu cầu cần đạt theo từng cấp học
Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn đặt ra các yêu cầu cụ thể về phẩm chất và năng lực phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và trình độ nhận thức của học sinh ở từng cấp. Sự phân cấp này đảm bảo lộ trình phát triển liên tục và nâng cao dần qua các năm học.
Cấp Tiểu học
Ở cấp tiểu học (lớp 1 đến lớp 5), môn học có tên là Tiếng Việt. Mục tiêu chính là giúp học sinh bước đầu hình thành các phẩm chất tốt đẹp và phát triển năng lực ngôn ngữ ở mức độ căn bản. Học sinh được rèn luyện kỹ thuật đọc (đúng, trôi chảy) và đọc hiểu nội dung đơn giản, chủ yếu là tường minh. Kỹ năng viết tập trung vào viết đúng chính tả, ngữ pháp và viết các đoạn, bài văn ngắn, đơn giản (kể chuyện, miêu tả). Kỹ năng nói và nghe tập trung vào phát biểu rõ ràng, nghe hiểu ý kiến người khác trong các tình huống giao tiếp quen thuộc. Năng lực văn học bước đầu được hình thành qua việc nhận biết thơ, truyện và vẻ đẹp đơn giản của ngôn từ nghệ thuật.
Cấp Trung học cơ sở
Tại cấp trung học cơ sở (lớp 6 đến lớp 9), môn học mang tên Ngữ văn. Chương trình tiếp tục phát triển các phẩm chất và năng lực đã hình thành ở tiểu học ở mức độ cao hơn. Năng lực ngôn ngữ được nâng cao với yêu cầu đọc hiểu cả nội dung tường minh và hàm ẩn của nhiều loại văn bản (văn học, nghị luận, thông tin). Kỹ năng viết phát triển đa dạng các kiểu văn bản như tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh với cấu trúc hoàn chỉnh, mạch lạc và có kết hợp các phương thức biểu đạt. Kỹ năng nói và nghe đòi hỏi khả năng trình bày dễ hiểu, mạch lạc, tự tin và nghe hiểu với thái độ phù hợp, biết phản hồi hiệu quả. Năng lực văn học phát triển sâu hơn với việc phân biệt các thể loại, phân tích yếu tố hình thức, nhận biết giá trị tác phẩm và có khả năng tạo ra sản phẩm có tính văn học.
Cấp Trung học phổ thông
Cấp trung học phổ thông (lớp 10 đến lớp 12) là giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp. Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn củng cố và phát triển các năng lực ở mức độ nâng cao nhất. Học sinh được rèn luyện kỹ năng đọc hiểu các văn bản có dung lượng và độ phức tạp cao hơn, đặc biệt phát triển tư duy phản biện và khả năng đọc độc lập dựa trên kiến thức về văn học sử, lý luận văn học. Kỹ năng viết hướng tới thành thạo văn bản nghị luận và thuyết minh tổng hợp, có chủ kiến và sức thuyết phục. Kỹ năng nói và nghe đòi hỏi sự linh hoạt, khả năng trình bày khoa học, tranh luận có văn hóa và đánh giá hiệu quả bài thuyết trình. Năng lực văn học ở cấp này bao gồm phân tích, đánh giá tác phẩm dựa trên phong cách nghệ thuật, lịch sử văn học, nhận biết đặc trưng hình tượng văn học và tổng quát về lịch sử văn học dân tộc.
Nội dung giáo dục và Ngữ liệu trong Chương trình Ngữ văn 2018
Nội dung giáo dục của Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn được xác định dựa trên các yêu cầu cần đạt của mỗi lớp và bao gồm ba thành phần chính: các hoạt động đọc, viết, nói và nghe, kiến thức (tiếng Việt, văn học), và ngữ liệu.
Các mạch kiến thức chính
Kiến thức tiếng Việt được phân bổ từ cơ bản đến nâng cao qua các cấp học, bao gồm ngữ âm, chữ viết, từ vựng, ngữ pháp, hoạt động giao tiếp, sự phát triển và biến thể ngôn ngữ. Ở tiểu học là những hiểu biết sơ giản, trung học cơ sở là những hiểu biết cơ bản, và trung học phổ thông là những hiểu biết nâng cao, tập trung vào phân tích và sử dụng ngôn ngữ trong các ngữ cảnh phức tạp hơn.
Kiến thức văn học bao gồm lý luận văn học, thể loại, các yếu tố của văn bản văn học và lịch sử văn học. Từ những nhận biết đơn giản về truyện và thơ ở tiểu học, học sinh dần làm quen với các thể loại đa dạng hơn, phân tích yếu tố hình thức, hiểu giá trị tác phẩm ở trung học cơ sở. Đến trung học phổ thông, kiến thức được nâng cao với các thể loại phức tạp hơn, lý luận văn học, phong cách tác giả, lịch sử văn học dân tộc, và các chuyên đề học tập chuyên sâu.
Tiêu chí lựa chọn ngữ liệu
Ngữ liệu là bộ phận cấu thành quan trọng của nội dung giáo dục. Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2018 đưa ra các tiêu chí rõ ràng để lựa chọn ngữ liệu, đảm bảo phục vụ trực tiếp cho việc phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh. Các tiêu chí bao gồm: phù hợp với kinh nghiệm, nhận thức và tâm sinh lý học sinh; có giá trị đặc sắc về nội dung và nghệ thuật; tiêu biểu về kiểu văn bản và thể loại; chuẩn mực và sáng tạo về ngôn ngữ; phản ánh thành tựu văn hóa dân tộc và tinh thần hội nhập quốc tế. Chương trình có tính mở về ngữ liệu nhưng vẫn quy định một số văn bản bắt buộc và bắt buộc lựa chọn để đảm bảo nội dung cốt lõi thống nhất trên cả nước.
Tác phẩm bắt buộc và bắt buộc lựa chọn
Để đảm bảo tính thống nhất và trang bị cho học sinh những kiến thức nền tảng về văn học dân tộc, chương trình quy định một số tác phẩm văn học là bắt buộc học. Ví dụ tiêu biểu có thể kể đến “Nam quốc sơn hà”, “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuốc, “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi, “Truyện Kiều” của Nguyễn Du, “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” của Nguyễn Đình Chiểu, và “Tuyên ngôn Độc lập” của Hồ Chí Minh. Ngoài ra, chương trình còn có danh mục các tác phẩm bắt buộc lựa chọn từ văn học dân gian Việt Nam, văn học viết Việt Nam của các tác giả lớn và văn học nước ngoài, cho phép sự đa dạng và phù hợp với điều kiện từng địa phương, nhà trường.
Phương pháp dạy học và Đánh giá kết quả
Chương trình khuyến khích sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, phát huy vai trò chủ động, sáng tạo của người học. Các hoạt động dạy học được thiết kế nhằm rèn luyện đồng bộ các kỹ năng đọc, viết, nói và nghe, kết hợp linh hoạt các hình thức học cá nhân, nhóm, lớp.
Việc đánh giá kết quả học tập của học sinh trong Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2018 được thực hiện theo hướng đa dạng hóa hình thức và công cụ, tập trung vào việc đánh giá năng lực thay vì chỉ kiểm tra kiến thức. Đánh giá không chỉ diễn ra cuối kỳ, cuối năm mà còn trong suốt quá trình học tập thông qua các bài kiểm tra thường xuyên, đánh giá sản phẩm học tập, hồ sơ học tập và các hình thức đánh giá khác phù hợp với yêu cầu cần đạt của từng cấp học và lớp học.
FAQs về Chương trình Giáo dục Phổ thông môn Ngữ văn 2018
1. Chương trình Giáo dục Phổ thông môn Ngữ văn 2018 được ban hành dựa trên văn bản nào?
Chương trình này được ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
2. Điểm khác biệt lớn nhất của Chương trình Ngữ văn 2018 so với chương trình cũ (2006) là gì?
Khác biệt cốt lõi là sự chuyển đổi từ chú trọng truyền thụ kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học, lấy việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp (đọc, viết, nói, nghe) làm trục chính xuyên suốt, và có tính mở trong việc lựa chọn ngữ liệu.
3. Chương trình mới đặt ra những mục tiêu gì về phẩm chất cho học sinh?
Chương trình hướng tới hình thành các phẩm chất chủ yếu như yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm, đồng thời bồi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách, phát triển cá tính và tình yêu với tiếng Việt, văn học, văn hóa dân tộc.
4. Năng lực đặc thù nào được nhấn mạnh trong Chương trình Ngữ văn 2018?
Hai năng lực đặc thù được chú trọng là năng lực ngôn ngữ (sử dụng thành thạo tiếng Việt để đọc, viết, nói, nghe) và năng lực văn học (tiếp nhận, đánh giá văn bản văn học, phát triển tư duy hình tượng và logic).
Nhìn chung, Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2018 đại diện cho một tầm nhìn mới về giáo dục, đặt người học vào vị trí trung tâm và hướng tới việc trang bị cho các em không chỉ kiến thức mà còn là những kỹ năng và phẩm chất cần thiết để thành công trong cuộc sống hiện đại. Edupace hy vọng rằng những thông tin này sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về chương trình quan trọng này.
