Lĩnh vực xây dựng luôn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, đòi hỏi sự chuẩn chỉnh trong các giao kết pháp lý. Hợp đồng xây dựng chính là văn bản cốt lõi điều chỉnh mối quan hệ giữa các bên tham gia dự án. Việc nắm vững các quy định mới nhất về loại hợp đồng này, đặc biệt là các hướng dẫn từ Thông tư 02/2023/TT-BXD, trở nên hết sức cần thiết để đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của các chủ thể.
Giới thiệu chung về Thông tư 02/2023/TT-BXD
Bộ Xây dựng đã ban hành Thông tư 02/2023/TT-BXD vào ngày 03/3/2023 nhằm cung cấp các hướng dẫn chi tiết về một số nội dung quan trọng liên quan đến hợp đồng xây dựng. Văn bản này ra đời dựa trên cơ sở pháp lý là Luật Xây dựng năm 2014 (đã sửa đổi, bổ sung năm 2020) cùng các Nghị định hướng dẫn của Chính phủ như Nghị định 37/2015/NĐ-CP và Nghị định 50/2021/NĐ-CP. Thông tư này có vai trò làm rõ, cụ thể hóa các quy định đã có, giúp việc áp dụng trong thực tế được thống nhất và hiệu quả hơn.
Phạm vi điều chỉnh của Thông tư tập trung vào việc hướng dẫn chi tiết một số nội dung và công bố các mẫu hợp đồng xây dựng phổ biến. Đối tượng áp dụng chính là các tổ chức, cá nhân tham gia vào quá trình xác lập, quản lý và thực hiện hợp đồng đối với các dự án sử dụng vốn đầu tư công, vốn nhà nước ngoài đầu tư công, cũng như các dự án theo phương thức đối tác công tư (PPP) giữa doanh nghiệp dự án và nhà thầu. Các dự án sử dụng nguồn vốn khác cũng có thể tham khảo các quy định tại Thông tư này để vận dụng phù hợp. Cần lưu ý rằng, đối với các dự án sử dụng vốn ODA hoặc vay ưu đãi có điều ước quốc tế quy định khác, các bên sẽ thực hiện theo quy định của điều ước quốc tế đó.
Hướng dẫn chi tiết các nội dung quan trọng về hợp đồng xây dựng
Thông tư 02/2023/TT-BXD đi sâu vào hướng dẫn nhiều khía cạnh quan trọng trong quá trình thực hiện hợp đồng xây dựng, từ việc thanh toán, điều chỉnh đến sử dụng mẫu hợp đồng. Đây là những nội dung mà các bên tham gia cần đặc biệt quan tâm để tránh vướng mắc và đảm bảo tính pháp lý.
Thanh toán và tạm thanh toán hợp đồng xây dựng
Việc thanh toán trong hợp đồng xây dựng phải tuân thủ các nguyên tắc đã được quy định tại Điều 19 Nghị định 37/2015/NĐ-CP. Thông tư 02/2023/TT-BXD làm rõ thêm các trường hợp cụ thể để việc áp dụng được thuận lợi. Một điểm đáng chú ý là quy định về tạm ứng cho các cấu kiện lớn, bán thành phẩm hoặc vật liệu cần dự trữ theo mùa. Khi thực hiện tạm ứng này, hồ sơ cần liệt kê chi tiết danh mục, đơn giá và tổng giá trị. Đến kỳ thanh toán khối lượng hoàn thành, giá trị đã tạm ứng sẽ được giảm trừ tương ứng.
Quy định về tạm thanh toán cũng được hướng dẫn chi tiết hơn. Giá trị tạm thanh toán và biện pháp bảo đảm (nếu có) sẽ được quyết định căn cứ vào điều kiện cụ thể của từng lần tạm thanh toán, đảm bảo hiệu quả và tránh thất thoát vốn. Đối với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh mà chưa có dữ liệu điều chỉnh giá khi đến kỳ thanh toán, đơn giá trong hợp đồng sẽ được sử dụng để tạm thanh toán. Trường hợp sản phẩm, công việc chưa hoàn thành đúng yêu cầu, việc tạm thanh toán sẽ căn cứ vào mức độ hoàn thành và chi tiết đơn giá trong hợp đồng. Thông tư cũng nhấn mạnh việc xác định rõ trách nhiệm khi công việc chưa hoàn thành do chấm dứt hợp đồng hoặc không được nghiệm thu trước khi tiến hành thanh toán. Hồ sơ tạm thanh toán cần bao gồm biên bản nghiệm thu/xác nhận khối lượng, bảng tính giá trị phát sinh (nếu có), bảng tính giá trị tạm thanh toán và đề nghị tạm thanh toán.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Mơ Thấy Chim Đen: Giải Mã Điềm Báo & Con Số May Mắn
- Hướng Dẫn Viết Đoạn Văn Tiếng Anh Về Chủ Đề Đi Mua Sắm Hiệu Quả
- Quá Trình Học Tập: Nền Tảng Vững Chắc Cho Mọi Thành Công
- Chồng Giáp Dần vợ Kỷ Mùi sinh con năm tốt
- Chi tiết khám nghĩa vụ quân sự nữ
Điều chỉnh khối lượng công việc
Việc điều chỉnh khối lượng công việc trong hợp đồng xây dựng được thực hiện theo quy định tại Điều 37 Nghị định 37/2015/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 50/2021/NĐ-CP). Thông tư 02/2023/TT-BXD bổ sung hướng dẫn về trường hợp điều chỉnh khối lượng công việc giữa các thành viên trong một liên danh nhà thầu. Nếu việc điều chỉnh này không làm thay đổi tổng giá trị hợp đồng đã ký, chủ đầu tư có quyền quyết định dựa trên sự thỏa thuận thống nhất của các thành viên liên danh. Quyết định này cũng phải dựa trên năng lực, kinh nghiệm của từng thành viên để đảm bảo chất lượng, an toàn, hiệu quả và tiến độ tổng thể của hợp đồng đã ký.
Điều chỉnh tiến độ thực hiện
Điều chỉnh tiến độ thực hiện hợp đồng xây dựng là một nội dung quan trọng được quy định tại Điều 39 Nghị định 37/2015/NĐ-CP và được Thông tư 02/2023/TT-BXD hướng dẫn cụ thể hơn. Khi có sự kiện bất khả kháng xảy ra, bên giao thầu và bên nhận thầu có trách nhiệm đánh giá tác động của sự kiện đó đến tiến độ và thỏa thuận để đưa ra quyết định điều chỉnh phù hợp.
Một trường hợp điều chỉnh tiến độ phổ biến khác là khi công việc bị tạm dừng theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Trong tình huống này, các bên phải căn cứ vào yêu cầu tạm dừng để đánh giá mức độ ảnh hưởng đến tiến độ và cùng nhau thỏa thuận điều chỉnh. Nếu việc tạm dừng dẫn đến phát sinh chi phí do kéo dài thời gian thực hiện hợp đồng, bên giao thầu và bên nhận thầu sẽ dựa vào nội dung hợp đồng và hướng dẫn của cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xác định và thỏa thuận các khoản chi phí phát sinh được coi là hợp lý.
Điều chỉnh đơn giá và giá hợp đồng
Quy định về điều chỉnh đơn giá và giá hợp đồng xây dựng được hướng dẫn tại Điều 38 Nghị định 37/2015/NĐ-CP (đã sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 50/2021/NĐ-CP). Thông tư 02/2023/TT-BXD làm rõ rằng khi điều chỉnh giá hợp đồng, dẫn đến sự thay đổi so với giá trị ban đầu, các bên bắt buộc phải ký kết phụ lục hợp đồng để làm cơ sở pháp lý. Chủ đầu tư có trách nhiệm phê duyệt hoặc trình phê duyệt dự toán điều chỉnh, phát sinh theo đúng quy định của pháp luật về quản lý chi phí đầu tư xây dựng trước khi ký phụ lục bổ sung hợp đồng.
Thông tư 02/2023/TT-BXD cũng giới thiệu các phương pháp điều chỉnh giá hợp đồng xây dựng và yêu cầu việc áp dụng phải phù hợp với tính chất công việc, loại giá hợp đồng đã ký và đồng tiền thanh toán. Các phương pháp này phải được thỏa thuận rõ ràng trong hợp đồng ngay từ đầu. Đối với các hợp đồng tư vấn xây dựng thanh toán theo thời gian, việc điều chỉnh mức tiền lương cho chuyên gia được thực hiện theo công thức điều chỉnh cho yếu tố chi phí nhân công được quy định trong Phụ lục I của Thông tư.
Các phương pháp điều chỉnh giá hợp đồng xây dựng
Phụ lục I kèm theo Thông tư 02/2023/TT-BXD cung cấp hướng dẫn chi tiết hai phương pháp chính để điều chỉnh giá hợp đồng xây dựng: Phương pháp dùng hệ số điều chỉnh giá và Phương pháp bù trừ trực tiếp.
Phương pháp dùng hệ số điều chỉnh giá dựa trên việc áp dụng một hệ số (Pn) để nhân với giá trị công việc hoàn thành theo giá hợp đồng gốc (GHĐ) để ra giá thanh toán thực tế (GTT). Hệ số Pn này được tính toán dựa trên sự biến động của giá các yếu tố chi phí đầu vào như vật liệu, nhân công, máy thi công tại thời điểm điều chỉnh so với thời điểm gốc. Công thức tính Pn có tính đến tỷ trọng của từng yếu tố chi phí trong tổng giá trị hợp đồng. Các hệ số tỷ trọng này (a, b, c, d,…) và các chỉ số giá hoặc giá gốc (Mo, Lo, Eo,…) phải được các bên thỏa thuận và ghi rõ trong hợp đồng. Trường hợp điều chỉnh liên quan đến ngoại tệ, tỷ giá hối đoái tại thời điểm điều chỉnh và thời điểm gốc cũng được đưa vào công thức tính Pn. Thông tư cũng quy định cách tính Pn khi chỉ điều chỉnh một hoặc hai yếu tố chi phí, hoặc chỉ một số loại vật liệu chủ yếu.
Công thức trên minh họa việc tính hệ số điều chỉnh giá Pn khi điều chỉnh cho nhiều yếu tố chi phí, có tính đến yếu tố tỷ giá.
Công thức này là ví dụ về cách xác định hệ số Pn khi chỉ điều chỉnh riêng chi phí máy thi công.
Phương pháp bù trừ trực tiếp tính toán giá thanh toán thực tế (GTT) bằng cách cộng thêm giá trị chênh lệch (GCL) giữa giá vật liệu, nhân công, máy thi công tại thời điểm điều chỉnh và giá tại thời điểm gốc vào giá hợp đồng đã ký (GHĐ) cho khối lượng công việc hoàn thành. Giá trị chênh lệch GCL được tính bằng tổng của tích khối lượng từng loại yếu tố đầu vào (Qi) nhân với hiệu số giữa giá tại thời điểm điều chỉnh (Mn, Ln, En,…) và giá tại thời điểm gốc (Mo, Lo, Eo,…) của yếu tố đó. Giá tại thời điểm điều chỉnh ưu tiên sử dụng giá công bố của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Giá tại thời điểm gốc là giá cao nhất trong các giá: giá hợp đồng, giá công bố hoặc giá trong dự toán gói thầu được duyệt. Phương pháp này cũng có thể áp dụng khi chỉ điều chỉnh một hoặc hai yếu tố chi phí.
Hình ảnh này thể hiện công thức tính giá trị chênh lệch GCL khi điều chỉnh tất cả các yếu tố chi phí theo phương pháp bù trừ trực tiếp.
Cơ sở dữ liệu đầu vào để tính toán điều chỉnh giá theo cả hai phương pháp phải phù hợp với nội dung và tính chất công việc của hợp đồng. Thông tư yêu cầu trong hợp đồng phải quy định rõ nguồn thông tin về giá hoặc chỉ số giá xây dựng được sử dụng để điều chỉnh giá. Nguồn này ưu tiên từ các cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố. Nếu không có nguồn phù hợp, các bên phải thỏa thuận thống nhất nguồn thông tin khác. Đối với các công trình đặc thù hoặc theo tuyến liên tỉnh, chủ đầu tư có trách nhiệm xác định hoặc thuê tư vấn xác định chỉ số giá xây dựng riêng và xin ý kiến của Bộ Xây dựng hoặc UBND cấp tỉnh về sự phù hợp. Cơ cấu chi phí để xác định chỉ số giá riêng cho gói thầu phải dựa trên cơ cấu chi phí trong dự toán hoặc bảng giá hợp đồng đã ký.
Hướng dẫn sử dụng mẫu hợp đồng
Thông tư 02/2023/TT-BXD công bố các mẫu hợp đồng xây dựng để các tổ chức, cá nhân tham khảo và vận dụng. Các mẫu này bao gồm mẫu hợp đồng tư vấn xây dựng (sử dụng cho lập báo cáo nghiên cứu khả thi, khảo sát, thiết kế, giám sát), mẫu hợp đồng thi công xây dựng và mẫu hợp đồng EPC (được thiết kế cho loại hợp đồng trọn gói, nhưng có thể sửa đổi cho các hình thức giá khác).
Các mẫu hợp đồng này là mẫu giữa chủ đầu tư và nhà thầu chính hoặc tổng thầu. Trường hợp bên giao thầu là tổng thầu hoặc nhà thầu chính ký với nhà thầu phụ, các bên có thể nghiên cứu và vận dụng các nội dung cần thiết từ các mẫu này để xác lập hợp đồng. Đối với các hợp đồng đơn giản, quy mô nhỏ, hợp đồng tư vấn hoặc hỗn hợp khác, các bên cũng có thể tham khảo và điều chỉnh các điều khoản trong mẫu cho phù hợp. Khi sử dụng các mẫu hợp đồng để ký kết, các bên cần căn cứ vào yêu cầu, điều kiện cụ thể của gói thầu, dự án, và các quy định pháp luật có liên quan để thỏa thuận. Thông tư đặc biệt lưu ý các bên phải thỏa thuận cụ thể về thời hạn thanh toán, thời gian bảo đảm thực hiện hợp đồng, thời hạn trả lời văn bản, thời gian chấm dứt hợp đồng và các trường hợp tương tự. Các vấn đề như bảo đảm thực hiện hợp đồng khi nhà thầu là liên danh, loại đồng tiền và hình thức thanh toán, phương pháp điều chỉnh giá (đối với hợp đồng đơn giá điều chỉnh) cũng cần được quy định rõ ràng trong hợp đồng.
Quy định chuyển tiếp quan trọng
Thông tư 02/2023/TT-BXD cũng đưa ra các quy định chuyển tiếp để xử lý các tình huống phát sinh khi một văn bản pháp luật mới có hiệu lực. Đối với các hợp đồng xây dựng đã được ký kết và đang trong quá trình thực hiện trước ngày Thông tư này có hiệu lực (ngày 20/4/2023), các bên tiếp tục thực hiện theo các quy định về hợp đồng xây dựng có hiệu lực trước đó.
Các hợp đồng đang trong giai đoạn đàm phán nhưng chưa được ký kết, nếu có nội dung chưa phù hợp với quy định mới tại Thông tư 02/2023/TT-BXD, các bên cần báo cáo người có thẩm quyền quyết định đầu tư xem xét. Việc xem xét này phải dựa trên nguyên tắc đảm bảo chất lượng, tiến độ, hiệu quả của dự án và không làm ảnh hưởng tiêu cực đến quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tham gia. Đối với các hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu đã được phê duyệt nhưng chưa phát hành, cần điều chỉnh nội dung liên quan đến hợp đồng cho phù hợp với Thông tư mới. Nếu hồ sơ đã phát hành mà cần điều chỉnh nội dung hợp đồng, phải thông báo cho tất cả các nhà thầu đã mua hồ sơ biết để họ kịp thời điều chỉnh hồ sơ dự thầu/đề xuất. Trường hợp đã đóng thầu, việc xử lý sẽ thực hiện theo nguyên tắc áp dụng cho hợp đồng đang đàm phán (khoản 2 Điều 8).
Các điểm mới và lưu ý từ Thông tư 02/2023/TT-BXD
Thông tư 02/2023/TT-BXD chính thức có hiệu lực từ ngày 20/4/2023 và thay thế đồng thời bốn Thông tư trước đây của Bộ Xây dựng liên quan đến điều chỉnh giá, hợp đồng tư vấn, hợp đồng thi công và hợp đồng EPC (Thông tư 07, 08, 09, 30 cùng ban hành năm 2016). Việc hợp nhất các hướng dẫn vào một Thông tư duy nhất giúp hệ thống văn bản pháp luật về hợp đồng xây dựng trở nên gọn gàng và dễ tra cứu hơn.
Một trong những điểm nhấn của Thông tư mới là việc cập nhật và làm rõ hơn các quy định về điều chỉnh giá hợp đồng. Phụ lục I về phương pháp điều chỉnh giá được trình bày chi tiết hơn, cung cấp các công thức và hướng dẫn cụ thể về cách xác định các yếu tố đầu vào (chỉ số giá, giá gốc, tỷ trọng chi phí, tỷ giá). Việc này giúp các bên có cơ sở rõ ràng hơn khi đàm phán và thực hiện điều chỉnh giá, giảm thiểu tranh chấp phát sinh. Quy định về nguồn thông tin giá và cách xác định chỉ số giá riêng cho các công trình đặc thù cũng là điểm mới, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Ngoài ra, Thông tư 02/2023/TT-BXD cũng làm rõ hơn các quy định về thanh toán, tạm thanh toán và hồ sơ kèm theo, đặc biệt là việc tạm thanh toán cho các cấu kiện/vật liệu có giá trị lớn và xử lý các trường hợp công việc chưa hoàn thành. Các hướng dẫn về điều chỉnh khối lượng và tiến độ cũng được củng cố, giúp các bên tham gia hợp đồng có cơ sở pháp lý vững chắc hơn khi xử lý các biến động trong quá trình thực hiện dự án. Việc ban hành các mẫu hợp đồng cập nhật cũng hỗ trợ các bên trong việc soạn thảo và ký kết hợp đồng ban đầu.
Câu hỏi thường gặp
Thông tư 02/2023/TT-BXD áp dụng cho những loại hợp đồng xây dựng nào?
Thông tư này hướng dẫn các nội dung chi tiết và công bố mẫu cho các loại hợp đồng phổ biến như hợp đồng tư vấn xây dựng, hợp đồng thi công xây dựng và hợp đồng EPC. Nó cũng có thể được tham khảo và vận dụng cho các loại hợp đồng khác như hợp đồng đơn giản quy mô nhỏ hoặc hợp đồng hỗn hợp.
Khi nào thì hợp đồng xây dựng cần phải điều chỉnh giá?
Giá hợp đồng xây dựng có thể được điều chỉnh trong các trường hợp được pháp luật quy định và các bên đã thỏa thuận trong hợp đồng, ví dụ như khi có sự biến động bất thường về giá các yếu tố chi phí đầu vào (vật liệu, nhân công, máy thi công), thay đổi chính sách của Nhà nước, hoặc các yếu tố khác được các bên thống nhất là cơ sở để điều chỉnh giá.
Có bắt buộc sử dụng các mẫu hợp đồng kèm theo Thông tư 02/2023/TT-BXD không?
Các mẫu hợp đồng xây dựng kèm theo Thông tư 02/2023/TT-BXD được công bố để các tổ chức, cá nhân tham khảo và vận dụng. Các bên có thể điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung các điều khoản của mẫu hợp đồng cho phù hợp với yêu cầu, điều kiện cụ thể của gói thầu, dự án và các quy định pháp luật khác, miễn là nội dung hợp đồng đảm bảo tuân thủ pháp luật.
Làm thế nào để xử lý các hợp đồng xây dựng đã ký trước ngày Thông tư 02/2023/TT-BXD có hiệu lực?
Đối với các hợp đồng xây dựng đã được ký kết và đang thực hiện trước ngày 20/4/2023, các bên tiếp tục thực hiện theo các quy định về hợp đồng xây dựng có hiệu lực tại thời điểm ký kết hợp đồng đó.
Thông tư 02/2023/TT-BXD quy định những phương pháp điều chỉnh giá hợp đồng nào?
Thông tư 02/2023/TT-BXD hướng dẫn chi tiết hai phương pháp điều chỉnh giá hợp đồng xây dựng chính là Phương pháp dùng hệ số điều chỉnh giá và Phương pháp bù trừ trực tiếp. Việc áp dụng phương pháp nào phải được các bên thỏa thuận rõ trong hợp đồng và phù hợp với loại giá hợp đồng đã ký.
Nắm vững các quy định về hợp đồng xây dựng theo Thông tư 02/2023/TT-BXD là yếu tố then chốt để các bên tham gia dự án đảm bảo quyền lợi, nghĩa vụ và thực hiện công việc một cách hiệu quả, minh bạch. Hy vọng bài viết này từ Edupace đã cung cấp cho bạn những thông tin hữu ích.
