Ngày 15 tháng 02 năm 2024, Nghị định 93/2023/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực thi hành, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam. Nghị định này cụ thể hóa các quy định về việc xét tặng các danh hiệu cao quý cho những cá nhân có công lao xuất sắc trong lĩnh vực này. Đây là văn bản pháp lý quan trọng mà những ai quan tâm đến văn hóa và di sản cần nắm vững.
Quy định chung về Nghị định 93/2023/NĐ-CP
Nghị định 93/2023/NĐ-CP được xây dựng nhằm thiết lập một khuôn khổ pháp lý chi tiết và minh bạch cho quá trình xét tặng danh hiệu “Nghệ nhân nhân dân” và “Nghệ nhân ưu tú” trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Văn bản này ra đời trên cơ sở kế thừa và phát triển các quy định trước đây, đồng thời điều chỉnh để phù hợp với Luật Thi đua, khen thưởng mới nhất. Nghị định tập trung vào việc xác định rõ đối tượng được xem xét, những tiêu chuẩn cụ thể cần đạt để được công nhận, cùng với trình tự và thủ tục nộp hồ sơ, thẩm định tại các cấp hội đồng khác nhau. Mục đích cuối cùng là nhằm tôn vinh một cách xứng đáng những cá nhân, những “báu vật nhân văn sống”, những người đang ngày đêm gìn giữ, thực hành và truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống độc đáo của dân tộc, từ đó góp phần bảo vệ và làm giàu kho tàng di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nghị định này không áp dụng cho lĩnh vực thủ công mỹ nghệ.
Tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân
Danh hiệu Nghệ nhân nhân dân là danh hiệu cao quý nhất dành cho những cá nhân có đóng góp đặc biệt xuất sắc trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể. Theo quy định của Nghị định 93/2023/NĐ-CP, để được xét tặng danh hiệu này, người nghệ nhân phải hội tụ đầy đủ các tiêu chí nghiêm ngặt. Trước hết là sự trung thành với Tổ quốc và ý thức chấp hành pháp luật, thể hiện qua lối sống gương mẫu, phẩm chất đạo đức tốt đẹp, sự tâm huyết và tận tụy với nghề nghiệp. Họ phải là tấm gương trong việc thực hành, bảo vệ di sản và được đông đảo đồng nghiệp cùng nhân dân ghi nhận, quý mến.
Tiêu chuẩn quan trọng nhất nằm ở tài năng hoặc kỹ năng nghề nghiệp xuất sắc, phải là người tiêu biểu cho loại hình di sản được tôn vinh. Cống hiến của họ cho sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản phải thật sự to lớn và đã được ghi nhận. Điều này được minh chứng thông qua sự hiểu biết sâu sắc, nắm vững tri thức, bí quyết và kỹ năng thực hành độc đáo. Các sản phẩm do họ tạo ra, dù là tinh thần hay vật chất, đều phải mang giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, khoa học, nghệ thuật, thẩm mỹ hoặc kỹ thuật, góp phần làm phong phú thêm giá trị di sản, đồng thời đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước. Khả năng truyền dạy là một yếu tố then chốt; nghệ nhân phải truyền dạy được cho nhiều cá nhân đã hoặc đang tích cực tham gia bảo vệ, phát huy di sản. Về thời gian hoạt động, họ cần có từ 20 năm trở lên gắn bó liên tục hoặc cộng dồn với việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể. Một điều kiện tiên quyết nữa là người được đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân bắt buộc phải đã được tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể trước đó.
Tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú
Danh hiệu Nghệ nhân ưu tú là sự ghi nhận của Nhà nước đối với những cá nhân có tài năng, kỹ năng xuất sắc và có nhiều cống hiến trong việc gìn giữ, phát huy di sản văn hóa phi vật thể. Các tiêu chuẩn xét tặng danh hiệu này cũng được quy định cụ thể tại Nghị định 93/2023/NĐ-CP, bao gồm các yếu tố về phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và thời gian hoạt động. Tương tự như Nghệ nhân nhân dân, người được xét tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú phải thể hiện sự trung thành với Tổ quốc, tuân thủ pháp luật và có phẩm chất đạo đức tốt, lối sống gương mẫu. Sự tâm huyết, tận tụy với nghề, mẫu mực trong thực hành và bảo vệ di sản là những tiêu chí quan trọng về đạo đức nghề nghiệp, được đồng nghiệp và cộng đồng công nhận.
Về mặt chuyên môn, cá nhân cần có tài năng hoặc kỹ năng xuất sắc, là người tiêu biểu trong loại hình di sản văn hóa phi vật thể mà họ đang nắm giữ. Cống hiến của họ cho sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản phải được ghi nhận là lớn. Điều này được đánh giá dựa trên sự hiểu biết, nắm vững tri thức, bí quyết và kỹ năng thực hành di sản, cùng với khả năng truyền dạy cho nhiều cá nhân khác đã hoặc đang tham gia vào công tác bảo tồn, phát huy di sản. Các sản phẩm do họ tạo ra phải có giá trị nhất định về lịch sử, văn hóa, khoa học, nghệ thuật, thẩm mỹ hoặc kỹ thuật, góp phần bảo vệ, làm giàu giá trị di sản và đóng góp vào sự phát triển văn hóa, kinh tế – xã hội của cộng đồng địa phương. Về thời gian hoạt động, Nghị định 93/2023/NĐ-CP quy định cá nhân cần có từ 15 năm trở lên hoạt động liên tục hoặc cộng dồn liên quan đến việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Cấu trúc và cách dùng so sánh bằng trong tiếng Anh
- Ngọc Thẩm Gia Vàng: Dự Báo Xu Hướng và Lời Khuyên Đầu Tư 2026
- Giải Mã Tính Cách Cung Thiên Bình và Thiên Yết
- Mơ Thấy Đỉa Là Điềm Gì? Giải Mã Những Điềm Báo Đáng Chú Ý
- Tổng quan vận mệnh Nữ tuổi Ất Dậu 2005
Quy trình và hồ sơ xét tặng danh hiệu Nghệ nhân
Quy trình xét tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân và Nghệ nhân ưu tú được quy định chặt chẽ trong Nghị định 93/2023/NĐ-CP, nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch và khách quan. Quá trình này bao gồm nhiều bước từ cấp cơ sở đến cấp trung ương, với sự tham gia của các Hội đồng xét tặng được thành lập theo từng lần xét. Các cấp Hội đồng bao gồm Hội đồng cấp tỉnh, Hội đồng chuyên ngành cấp Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, và Hội đồng cấp Nhà nước. Thành phần Hội đồng ở mỗi cấp đều có sự góp mặt của đại diện cơ quan quản lý nhà nước, các chuyên gia đầu ngành và nghệ nhân đã được vinh danh, làm việc theo nguyên tắc tập trung dân chủ và bỏ phiếu kín.
Cá nhân đủ điều kiện sẽ tự mình hoặc ủy quyền cho người khác chuẩn bị hồ sơ theo mẫu quy định và nộp tại Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Văn hóa và Thể thao nơi cư trú. Hồ sơ đề nghị xét tặng bao gồm tờ khai, các tài liệu minh chứng về tri thức, kỹ năng, quá trình thực hành, truyền dạy di sản (như băng, đĩa hình, ảnh, tài liệu mô tả) và các quyết định khen thưởng nếu có.
Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Hội đồng cấp tỉnh sẽ tiến hành công khai danh sách ứng viên trên cổng thông tin điện tử hoặc báo địa phương trong 15 ngày để lấy ý kiến rộng rãi của nhân dân. Đồng thời, việc lấy ý kiến của cộng đồng dân cư nơi ứng viên cư trú cũng được thực hiện trong 30 ngày. Hội đồng cấp tỉnh sau đó sẽ xem xét, đánh giá từng hồ sơ dựa trên các tiêu chuẩn đã quy định. Những hồ sơ đạt tỷ lệ đồng thuận theo quy định sẽ được hoàn thiện và trình lên Hội đồng chuyên ngành cấp Bộ.
Tại cấp Bộ, Hội đồng chuyên ngành tiếp tục quy trình công khai, lấy ý kiến nhân dân và thẩm định hồ sơ một lần nữa. Sau khi có kết quả, hồ sơ đủ điều kiện sẽ được chuyển tiếp lên Hội đồng cấp Nhà nước. Hội đồng cấp Nhà nước là cấp cuối cùng xem xét, đánh giá hồ sơ trước khi trình Thủ tướng Chính phủ quyết định phong tặng. Toàn bộ quy trình này được quy định cụ thể về thời gian tối đa tại từng cấp, đảm bảo quá trình xét tặng diễn ra theo đúng kế hoạch và quy định pháp luật.
Hiệu lực thi hành và ý nghĩa của Nghị định
Nghị định 93/2023/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 15 tháng 02 năm 2024. Cùng với sự có hiệu lực của Nghị định này, Nghị định số 62/2014/NĐ-CP trước đó về cùng lĩnh vực chính thức hết hiệu lực. Sự thay thế này thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc cập nhật và hoàn thiện các quy định pháp luật về thi đua, khen thưởng, đặc biệt trong bối cảnh Luật Thi đua, khen thưởng mới có hiệu lực.
Việc có một văn bản pháp lý chi tiết và cập nhật như Nghị định 93/2023/NĐ-CP mang ý nghĩa vô cùng quan trọng. Nó không chỉ là cơ sở pháp lý vững chắc để các cơ quan nhà nước triển khai công tác xét tặng danh hiệu một cách bài bản, mà còn là sự khẳng định và tôn vinh của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với vai trò và những đóng góp không ngừng nghỉ của các nghệ nhân. Những người nghệ nhân là những “kho báu sống”, là linh hồn của di sản văn hóa phi vật thể. Việc được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân, Nghệ nhân ưu tú không chỉ là vinh dự cá nhân mà còn là sự ghi nhận công lao của cả cộng đồng, dòng họ đã cùng nhau gìn giữ, trao truyền di sản qua nhiều thế hệ.
Nghị định mới cũng tạo động lực để các nghệ nhân tiếp tục cống hiến, không ngừng hoàn thiện tri thức và kỹ năng, tích cực truyền dạy cho thế hệ kế cận. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật thể đang đối mặt với nguy cơ mai một. Bằng cách vinh danh các nghệ nhân, chúng ta không chỉ bảo vệ được những giá trị văn hóa quý báu mà còn khơi dậy niềm tự hào dân tộc, nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản. Các Bộ, cơ quan liên quan và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có trách nhiệm triển khai và phổ biến rộng rãi nội dung của Nghị định này để đảm bảo việc thực hiện được đồng bộ và hiệu quả trên phạm vi cả nước.
Câu hỏi thường gặp về Nghị định 93/2023/NĐ-CP
-
Nghị định 93/2023/NĐ-CP có hiệu lực từ khi nào?
Nghị định này chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 15 tháng 02 năm 2024. -
Những đối tượng nào có thể được xét tặng danh hiệu theo Nghị định này?
Đối tượng là các cá nhân người Việt Nam đang nắm giữ, thực hành, truyền dạy và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể thuộc các loại hình như ngữ văn dân gian, nghệ thuật trình diễn dân gian, tập quán xã hội, tri thức dân gian, nghề thủ công truyền thống (không bao gồm thủ công mỹ nghệ), v.v. -
Thời gian hoạt động tối thiểu để được xét tặng danh hiệu Nghệ nhân là bao lâu?
Để được xét tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú, cá nhân cần có ít nhất 15 năm hoạt động liên quan đến di sản văn hóa phi vật thể. Đối với danh hiệu Nghệ nhân nhân dân, thời gian hoạt động tối thiểu là 20 năm và cá nhân đó phải đã được tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú trước đó. -
Tôi nộp hồ sơ đề nghị xét tặng ở đâu?
Cá nhân hoặc người được ủy quyền nộp hồ sơ trực tiếp hoặc qua bưu chính, trực tuyến tới Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Văn hóa và Thể thao nơi cá nhân cư trú. -
Sau khi được tặng danh hiệu, Nghệ nhân có quyền lợi và nghĩa vụ gì?
Nghệ nhân được nhận Huy hiệu, Bằng chứng nhận, tiền thưởng và các quyền lợi khác theo pháp luật. Nghĩa vụ của họ là giữ gìn hiện vật khen thưởng, không ngừng hoàn thiện kỹ năng, tích cực truyền dạy và tham gia các hoạt động bảo tồn di sản.
Việc ban hành Nghị định 93/2023/NĐ-CP thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Nhà nước trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, đồng thời ghi nhận xứng đáng công lao của các nghệ nhân. Nắm bắt những quy định mới này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quy trình tôn vinh những “kho báu sống” của dân tộc. Edupace hy vọng những thông tin trên sẽ hữu ích cho bạn đọc quan tâm đến lĩnh vực văn hóa và di sản.
