Thị trường lao động hiện nay rất đa dạng với nhiều hình thức hợp đồng khác nhau. Việc hiểu rõ loại hợp đồng nào thuộc diện phải tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc và loại hợp đồng không phải đóng BHXH là thông tin thiết yếu cho cả người lao động và người sử dụng lao động. Bài viết này từ Edupace sẽ cung cấp cái nhìn chi tiết về vấn đề này dựa trên quy định pháp luật hiện hành.
Bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định pháp luật
Bảo hiểm xã hội đóng vai trò là lưới an sinh quan trọng, giúp bù đắp thu nhập cho người lao động khi họ gặp các rủi ro như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hoặc khi hết tuổi lao động. Đây là sự đảm bảo được xây dựng dựa trên khoản đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội. Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc phụ thuộc chủ yếu vào quan hệ lao động và thời hạn hợp đồng được ký kết giữa người lao động và người sử dụng lao động.
Các loại hợp đồng phải tham gia BHXH bắt buộc
Pháp luật quy định rõ ràng những trường hợp người lao động phải thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Căn cứ theo Điều 2 của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, những người làm việc theo các loại hợp đồng lao động với thời hạn nhất định sẽ phải đóng bảo hiểm. Điều này áp dụng cho cả hợp đồng không xác định thời hạn, cũng như các hợp đồng có thời hạn cụ thể.
Các trường hợp cụ thể thuộc diện phải đóng BHXH bắt buộc bao gồm người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn. Bên cạnh đó, những người làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên cũng thuộc diện này. Quy định này bao gồm cả các loại hợp đồng theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng theo Luật BHXH 2014 trước đây, và hiện nay được thay thế bằng hợp đồng lao động xác định thời hạn theo Bộ luật Lao động 2019.
Hợp đồng nào không thuộc đối tượng đóng BHXH bắt buộc
Để xác định loại hợp đồng không phải đóng BHXH, chúng ta cần dựa vào chính các quy định về đối tượng phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Những trường hợp không thuộc định nghĩa về người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn như đã nêu trên sẽ không phải tham gia BHXH bắt buộc. Điều này thường liên quan đến tính chất của công việc hoặc thời gian làm việc rất ngắn.
Hợp đồng lao động dưới 01 tháng
Một trong những trường hợp rõ ràng nhất về loại hợp đồng không phải đóng BHXH bắt buộc là khi người lao động và người sử dụng lao động ký kết hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng. Mặc dù đây vẫn là hợp đồng lao động, nhưng do thời gian làm việc quá ngắn, pháp luật hiện hành không đặt ra yêu cầu bắt buộc tham gia bảo hiểm xã hội cho cả hai bên.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Mơ Thấy Nhà Bị Sập Đánh Con Gì? Giải Mã Chi Tiết Các Điềm Báo
- Mơ Thấy Trâu Trắng Đánh Con Gì? Giải Mã Điềm Báo May Mắn Từ Edupace
- Luận giải độ hợp tuổi Nam Quý Mùi 2003 Nữ Ất Hợi 1995
- Hiểu Rõ Câu Hỏi Tarot Về Học Tập Hiệu Quả
- Khám phá các từ điển Phrasal verb tiếng Anh hiệu quả nhất
Hợp đồng thử việc
Theo quy định của Bộ luật Lao động 2019, thử việc là giai đoạn đánh giá sự phù hợp của người lao động với công việc. Thời gian thử việc có thể được quy định trong hợp đồng lao động hoặc bằng một hợp đồng thử việc riêng. Đối với trường hợp ký kết hợp đồng thử việc riêng biệt (không phải là điều khoản thử việc trong hợp đồng lao động chính), người lao động trong giai đoạn này thường không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Tuy nhiên, nếu thời gian thử việc được ghi nhận là một phần của hợp đồng lao động thuộc diện phải đóng BHXH (từ 01 tháng trở lên), thì nghĩa vụ đóng BHXH có thể phát sinh ngay từ khi bắt đầu thử việc tùy theo thỏa thuận và quy định cụ thể.
Phân biệt hợp đồng lao động cần đóng BHXH và hợp đồng không thuộc diện bắt buộc
Phân biệt hợp đồng lao động và các hình thức hợp đồng khác liên quan BHXH
Việc xác định nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc phụ thuộc rất lớn vào việc xác định quan hệ giữa các bên có phải là quan hệ lao động hay không. Nếu không phải là quan hệ lao động theo định nghĩa của pháp luật (có sự quản lý, điều hành, trả lương, quy định về thời giờ làm việc, kỷ luật lao động…), mà là các hình thức hợp đồng khác, thì thường sẽ không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Hợp đồng dịch vụ và BHXH
Hợp đồng dịch vụ là sự thỏa thuận giữa các bên về việc thực hiện một công việc nhất định và bên sử dụng dịch vụ trả thù lao. Quan hệ theo hợp đồng dịch vụ thường là quan hệ dân sự, không phải quan hệ lao động. Do đó, người cung cấp dịch vụ theo hợp đồng dịch vụ (trừ trường hợp cá nhân đó vẫn đồng thời là người lao động theo hợp đồng lao động ở một đơn vị khác hoặc tham gia BHXH tự nguyện) sẽ không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định đối với người lao động. Đây là một ví dụ về loại hợp đồng không phải đóng BHXH bắt buộc do khác bản chất với hợp đồng lao động.
Hợp đồng khoán việc và nghĩa vụ BHXH
Tương tự như hợp đồng dịch vụ, hợp đồng khoán việc cũng thường mang bản chất của hợp đồng dân sự. Theo hình thức này, một bên giao khoán cho bên kia thực hiện và hoàn thành một khối lượng công việc cụ thể để nhận thù lao. Bên nhận khoán việc thường có sự chủ động cao trong cách thức thực hiện công việc, không chịu sự quản lý, điều hành chặt chẽ về thời gian làm việc, kỷ luật như người lao động. Do đó, hợp đồng khoán việc cũng là một loại hợp đồng không phải đóng BHXH bắt buộc đối với người nhận khoán, trừ khi có thỏa thuận hoặc quy định riêng áp dụng.
Hợp đồng thời vụ ngắn hạn (dưới 3 tháng)
Trước đây, Luật BHXH 2014 có quy định riêng về hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng là thuộc diện phải đóng BHXH bắt buộc. Đối với hợp đồng dưới 03 tháng (thường gọi là hợp đồng thời vụ ngắn hạn), thì không bắt buộc phải đóng BHXH. Mặc dù Bộ luật Lao động 2019 không còn phân loại “hợp đồng theo mùa vụ” riêng biệt mà gộp chung vào “hợp đồng lao động xác định thời hạn”, nhưng nguyên tắc về thời hạn vẫn được giữ nguyên. Nếu hợp đồng lao động xác định thời hạn đó có thời hạn dưới 01 tháng, thì không thuộc diện đóng BHXH bắt buộc như đã phân tích ở trên. Nếu từ đủ 01 tháng đến dưới 03 tháng, theo Luật BHXH 2014 (vẫn còn hiệu lực đối với phần xác định đối tượng) thì thuộc diện đóng BHXH bắt buộc. Cần lưu ý sự thay đổi trong cách phân loại hợp đồng lao động theo Bộ luật Lao động 2019 và đối tượng tham gia BHXH theo Luật BHXH 2014 để áp dụng đúng.
Thời điểm phát sinh nghĩa vụ đóng BHXH
Ngoài loại hợp đồng và thời hạn, thời điểm bắt đầu làm việc cũng có thể ảnh hưởng đến nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội trong tháng đầu tiên. Theo quy định hiện hành, nếu người lao động bắt đầu làm việc và ký hợp đồng lao động từ ngày 15 trở đi trong tháng, và không làm việc hưởng lương tại đơn vị đó từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng đó, thì thông thường sẽ không phải đóng BHXH cho tháng đó. Nghĩa vụ đóng bảo hiểm sẽ bắt đầu tính từ tháng kế tiếp. Đây là một điểm cần lưu ý khi tính toán và thực hiện việc đóng bảo hiểm xã hội.
Ý nghĩa của việc tham gia BHXH với người lao động
Đối với người lao động, việc tham gia bảo hiểm xã hội mang lại rất nhiều quyền lợi. Đây không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ pháp luật mà còn là một hình thức tích lũy cho tương lai và bảo vệ bản thân trước các rủi ro trong cuộc sống và công việc. Việc đóng BHXH giúp người lao động được hưởng các chế độ như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động – bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất. Ngay cả khi làm việc theo các loại hợp đồng không phải đóng BHXH bắt buộc, người lao động vẫn có thể xem xét tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện để đảm bảo quyền lợi an sinh lâu dài cho bản thân.
Câu hỏi thường gặp về hợp đồng và BHXH bắt buộc
Hỏi: Hợp đồng dịch vụ có bao giờ phải đóng BHXH bắt buộc không?
Đáp: Thông thường, hợp đồng dịch vụ không tạo ra quan hệ lao động nên không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc dành cho người lao động. Tuy nhiên, nếu hợp đồng dịch vụ trên thực tế che đậy một quan hệ lao động, hoặc nếu người cung cấp dịch vụ đồng thời là người lao động theo một hợp đồng lao động khác thuộc diện đóng BHXH bắt buộc, thì nghĩa vụ đóng vẫn phát sinh dựa trên hợp đồng lao động đó.
Hỏi: Ký nhiều hợp đồng lao động dưới 01 tháng liên tiếp có phải đóng BHXH không?
Đáp: Pháp luật quy định hợp đồng lao động dưới 01 tháng là loại hợp đồng không phải đóng BHXH bắt buộc. Việc ký nhiều hợp đồng lao động ngắn hạn liên tiếp có thể được xem xét theo nguyên tắc chống lách luật. Nếu việc ký các hợp đồng ngắn hạn nhằm mục đích trốn tránh nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc, cơ quan quản lý có thể kiểm tra và yêu cầu đơn vị thực hiện đúng quy định cho hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên.
Hỏi: Thời gian thử việc có được tính để hưởng các chế độ BHXH không?
Đáp: Thời gian thử việc theo hợp đồng thử việc riêng biệt, không đóng bảo hiểm xã hội, sẽ không được tính vào thời gian tham gia BHXH để hưởng các chế độ. Nếu thử việc là một điều khoản trong hợp đồng lao động thuộc diện đóng BHXH và người sử dụng lao động đã đóng BHXH cho thời gian này, thì thời gian đó sẽ được tính.
Việc nắm rõ các quy định về loại hợp đồng không phải đóng BHXH giúp các bên liên quan thực hiện đúng nghĩa vụ và đảm bảo quyền lợi theo pháp luật. Việc tham gia bảo hiểm xã hội không chỉ là tuân thủ quy định mà còn là sự đầu tư cho tương lai của mỗi người lao động. Edupace luôn cung cấp thông tin hữu ích về các vấn đề pháp lý liên quan đến lao động và an sinh xã hội.
