Việc phân quyền, phân cấp trong quản lý nhà nước luôn là chủ đề quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả điều hành. Nghị định 144/2025/NĐ-CP của Chính phủ đánh dấu bước tiến lớn trong lĩnh vực này, đặc biệt đối với Bộ Xây dựng, bằng cách xác định rõ thẩm quyền, trình tự và thủ tục cho các cơ quan, cá nhân liên quan, hướng tới một bộ máy quản lý tinh gọn và hiệu quả hơn.
Quy định Chung về Phân Quyền, Phân Cấp
Nghị định 144/2025/NĐ-CP được ban hành nhằm mục đích điều chỉnh thẩm quyền, trình tự và thủ tục thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, người có thẩm quyền trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng. Phạm vi điều chỉnh bao gồm những nội dung đã được quy định trong các luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghị định của Chính phủ, quyết định của Thủ tướng Chính phủ nhưng cần thiết phải điều chỉnh để thực hiện việc phân quyền và phân cấp một cách triệt để hơn.
Phạm vi điều chỉnh của Nghị định mới
Văn bản pháp lý quan trọng này tập trung vào việc xác định lại rõ ràng hơn vai trò và trách nhiệm giữa cơ quan trung ương và chính quyền địa phương. Mục tiêu là đảm bảo sự quản lý thống nhất ở tầm vĩ mô của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ ngành, đồng thời tăng cường tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Xây dựng. Điều này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy sự phát triển đồng bộ và hiệu quả trên cả nước, phù hợp với yêu cầu của bối cảnh kinh tế – xã hội hiện tại và trong tương lai.
Nguyên tắc quan trọng trong phân cấp, phân quyền
Nghị định 144/2025/NĐ-CP được xây dựng dựa trên nhiều nguyên tắc cốt lõi. Trước hết, văn bản này phải đảm bảo tính phù hợp với Hiến pháp và các nguyên tắc phân quyền, phân cấp đã được quy định trong Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương. Một nguyên tắc quan trọng là phân cấp một cách triệt để các nhiệm vụ từ cơ quan trung ương xuống chính quyền địa phương. Điều này giúp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, cơ quan ngang bộ tập trung vào vai trò quản lý nhà nước ở tầm vĩ mô, xây dựng thể chế, chiến lược, quy hoạch và kế hoạch, đồng thời tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát.
Bên cạnh đó, Nghị định nhấn mạnh việc phân định rõ ràng thẩm quyền của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân, đảm bảo sự phù hợp với năng lực thực hiện nhiệm vụ của từng cấp. Sự đồng bộ, tổng thể, liên thông giữa các ngành, lĩnh vực liên quan cũng là một yêu cầu bắt buộc, tránh tình trạng bỏ sót, chồng lấn hoặc giao thoa nhiệm vụ. Tính công khai, minh bạch cũng được đề cao nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong việc tiếp cận thông tin và thực hiện thủ tục hành chính. Đặc biệt, trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng, việc phân cấp được thực hiện triệt để cho chính quyền địa phương, chỉ giữ lại cho trung ương các vấn đề có tính chất liên tỉnh, liên vùng, liên quốc gia, liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, chủ quyền quốc gia, hoặc các vấn đề kỹ thuật chuyên môn sâu, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm công nghệ, hoặc theo yêu cầu của điều ước quốc tế. Nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ được phân quyền, phân cấp sẽ do ngân sách nhà nước đảm bảo theo đúng quy định của pháp luật.
Phân Quyền Chi Tiết trong Lĩnh Vực Xây Dựng
Nghị định 144/2025/NĐ-CP quy định chi tiết việc phân quyền cho các cơ quan cấp dưới và các bộ ngành liên quan trong nhiều khía cạnh của lĩnh vực xây dựng, từ hoạt động đầu tư đến quản lý nhà ở và kinh doanh bất động sản. Những quy định này nhằm tối ưu hóa quy trình, giảm tải cho cơ quan trung ương và tăng cường trách nhiệm của các cấp thực hiện.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Luận giải chi tiết ngày 08/11/2024 tốt hay xấu
- Hướng dẫn chi tiết Unit 6 Tiếng Anh 10 Global Success
- Chọn Tai Nghe Học Tiếng Anh Tốt Nhất: Bí Quyết Nâng Cao Nghe Hiểu
- Khám Phá Toàn Diện Về Cung Bạch Dương
- Biểu Đồ Xương Cá Về Học Tập: Công Cụ Cải Thiện Hiệu Suất Vượt Trội
Hoạt động đầu tư xây dựng và thẩm quyền mới
Trong lĩnh vực hoạt động đầu tư xây dựng, Nghị định giao cho Sở Xây dựng các tỉnh, thành phố (gọi chung là Sở Xây dựng) thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng. Cụ thể, Sở Xây dựng có thẩm quyền cấp chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng, sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng theo quy định của Luật Xây dựng năm 2014 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2020) và Nghị định số 175/2024/NĐ-CP. Điều này là một thay đổi đáng kể, giúp rút ngắn thời gian và tạo thuận lợi cho các cá nhân, tổ chức hoạt động trong ngành.
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được giao trách nhiệm tổ chức và xét duyệt giải thưởng chất lượng công trình xây dựng trên địa bàn theo quy định của Luật Xây dựng và Nghị định số 06/2021/NĐ-CP. Việc này giúp nâng cao vai trò của chính quyền địa phương trong việc giám sát và đánh giá chất lượng các công trình hoàn thành.
Quản lý nhà ở: Từ công vụ đến tái định cư
Lĩnh vực nhà ở chứng kiến sự phân quyền đáng kể. Bộ Xây dựng sẽ thực hiện thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở công vụ hoặc quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư dự án mua nhà ở thương mại để làm nhà ở công vụ cho các đối tượng thuộc cơ quan trung ương. Đối với nhà ở công vụ bố trí cho đối tượng thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư dự án mua nhà ở thương mại sẽ do Bộ Quốc phòng, Bộ Công an thực hiện. Điều đáng chú ý là quy định lấy ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng trong một số trường hợp đã không còn được thực hiện, thể hiện sự tinh gọn hóa thủ tục.
Về việc thuê nhà ở thương mại làm nhà ở công vụ, Bộ Xây dựng thực hiện việc thuê để bố trí cho đối tượng của các cơ quan trung ương thuê mà không cần báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Tương tự, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an thực hiện việc này cho đối tượng thuộc lực lượng vũ trang nhân dân. Thẩm quyền quyết định chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở phục vụ tái định cư cho dự án quan trọng quốc gia được giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Điều này cho phép địa phương chủ động hơn trong việc giải quyết vấn đề tái định cư tại chỗ hoặc gần khu vực dự án. Ngoài ra, thẩm quyền phê duyệt Đề án bán nhà ở xã hội, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân thuộc tài sản công do đại diện chủ sở hữu nhà ở đó thực hiện, không gửi Bộ Xây dựng thẩm định hoặc báo cáo Thủ tướng Chính phủ.
Đặc biệt, Nghị định 144/2025/NĐ-CP phân quyền cho đại diện chủ sở hữu nhà ở thuộc tài sản công hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (đối với nhà ở không thuộc tài sản công) quyết định các trường hợp khác được chuyển đổi công năng nhà ở và chấp thuận việc chuyển đổi công năng nhà ở. Một thay đổi quan trọng khác là việc không thực hiện công khai danh mục đơn vị đủ điều kiện quản lý vận hành nhà chung cư trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Xây dựng, đơn vị đủ điều kiện sẽ được công bố ở cấp địa phương.
Kinh doanh bất động sản và trách nhiệm cấp tỉnh
Lĩnh vực kinh doanh bất động sản cũng được phân quyền mạnh mẽ cho cấp tỉnh. Sở Xây dựng được giao nhiều trách nhiệm quản lý nhà nước, bao gồm các nội dung quy định tại nhiều khoản, điều của Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023 và Nghị định số 96/2024/NĐ-CP.
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền cho phép chuyển nhượng toàn bộ hoặc một phần dự án bất động sản. Trình tự, thủ tục chuyển nhượng được thực hiện theo quy định chi tiết tại Phụ lục I của Nghị định. Một thay đổi đáng chú ý khác là việc không thực hiện thủ tục thông báo đủ điều kiện được bán, cho thuê mua đối với phần diện tích sàn xây dựng trong công trình xây dựng hình thành trong tương lai đưa vào kinh doanh. Những điều chỉnh này nhằm tinh giản thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh bất động sản trên thị trường.
Phân Quyền trong Lĩnh Vực Giao Thông
Mặc dù Bộ Xây dựng chủ yếu quản lý lĩnh vực xây dựng, Nghị định 144/2025/NĐ-CP cũng điều chỉnh một số thẩm quyền liên quan đến hạ tầng giao thông, phản ánh sự liên kết giữa quy hoạch xây dựng và phát triển kết cấu hạ tầng. Các quy định này tập trung vào việc xác định rõ vai trò của Bộ trưởng Bộ Xây dựng và các cơ quan khác trong việc quản lý hạ tầng đường bộ, hàng hải và đường thủy nội địa.
Quản lý giao thông đường bộ
Trong lĩnh vực giao thông đường bộ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng được giao thẩm quyền phê duyệt quy hoạch mạng lưới đường bộ, quy hoạch kết cấu hạ tầng đường bộ. Đồng thời, Bộ trưởng cũng có thẩm quyền giao các tuyến, đoạn tuyến quốc lộ cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trên cơ sở đề nghị của địa phương, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội, đảm bảo lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh và khả năng bố trí nguồn lực của địa phương. Trình tự lập, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh các quy hoạch này được thực hiện theo quy định chi tiết tại Phụ lục II của Nghị định.
Thẩm quyền trong lĩnh vực hàng hải
Đối với lĩnh vực hàng hải, Bộ trưởng Bộ Xây dựng có thẩm quyền quyết định xếp loại cảng biển và công bố Danh mục cảng biển. Bộ trưởng cũng phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng biển, quy hoạch chi tiết nhóm cảng biển, bến cảng, cầu cảng, bến phao, khu nước, vùng nước, cũng như quy hoạch phát triển hệ thống cảng cạn. Thêm vào đó, Bộ trưởng Bộ Xây dựng quy định chi tiết khoảng cách và phạm vi bảo vệ công trình hàng hải. Tương tự như đường bộ, trình tự lập, thẩm định, phê duyệt các quy hoạch này cũng tuân thủ theo Phụ lục II của Nghị định.
Giao thông đường thủy nội địa
Trong lĩnh vực giao thông đường thủy nội địa, Bộ trưởng Bộ Xây dựng được giao thẩm quyền quy định phạm vi hành lang bảo vệ luồng và phê duyệt quy hoạch kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa. Đối với việc trình báo tai nạn, sự cố trên đường thủy nội địa, Nghị định quy định phải thực hiện tại một trong các cơ quan Cảnh sát đường thủy hoặc Ủy ban nhân dân gần nhất nơi xảy ra sự việc, đơn giản hóa quy trình so với trước đây. Trình tự lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa cũng được quy định chi tiết trong Phụ lục II.
Phân Cấp Chi Tiết trong Hoạt động Xây Dựng
Chương III của Nghị định 144/2025/NĐ-CP đi sâu vào việc phân cấp các nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng cho các cấp chính quyền địa phương. Điều này thể hiện rõ nét chủ trương đẩy mạnh phân cấp nhằm tăng cường sự chủ động và trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Sở Xây dựng và các cơ quan chuyên môn trực thuộc.
Quản lý năng lực hoạt động xây dựng được phân cấp
Việc quản lý năng lực hoạt động xây dựng là một trong những nội dung được phân cấp mạnh mẽ. Thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ, xem xét, kiểm tra và quyết định công nhận hoặc thông báo về điều kiện của tổ chức xã hội – nghề nghiệp đủ điều kiện cấp chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng và chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng được giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi tổ chức có trụ sở chính. Thời gian thực hiện các thủ tục này được quy định cụ thể, tối đa là 14 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cũng có thẩm quyền đình chỉ, thu hồi quyết định công nhận các tổ chức này và kiểm tra kết quả khắc phục trước khi cấp lại quyết định. Cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được giao nhiệm vụ công khai danh sách cá nhân, tổ chức được cấp chứng chỉ trên trang thông tin điện tử của địa phương và tổ chức thực hiện thủ tục cấp chứng chỉ năng lực trực tuyến. Thẩm quyền quyết định thu hồi chứng chỉ hành nghề, chứng chỉ năng lực khi cơ quan cấp không thực hiện thu hồi được giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Đặc biệt, thẩm quyền thu hồi giấy phép hoạt động xây dựng cho nhà thầu nước ngoài cũng do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện theo trình tự quy định tại Nghị định số 175/2024/NĐ-CP. Các quy định về thời gian tối đa cho việc cấp, điều chỉnh, thu hồi, cấp lại giấy phép cho nhà thầu nước ngoài và chuyển đổi, thu hồi, cấp mới, cấp lại chứng chỉ hành nghề, chứng chỉ năng lực cho cá nhân, tổ chức cũng được nêu rõ, dao động từ 3 ngày đến 15 ngày tùy loại thủ tục.
Thẩm định báo cáo và thiết kế dự án
Thẩm quyền thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng và thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế cơ sở đối với các dự án có công trình cấp đặc biệt, dự án thuộc lĩnh vực hàng không, đường sắt và hàng hải trên địa bàn tỉnh được phân cấp cho cơ quan chuyên môn về xây dựng thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Điều này làm thay đổi quy định trước đây khi một số loại dự án này do cơ quan trung ương thẩm định. Cơ quan chuyên môn về xây dựng thuộc bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành không thực hiện thẩm định đối với dự án có công trình cấp I nữa. Trình tự, thủ tục, hồ sơ thẩm định được thực hiện theo quy định chi tiết của Nghị định số 175/2024/NĐ-CP.
Ngoài ra, Nghị định cũng quy định về thẩm quyền thẩm định hoặc có ý kiến về công nghệ đối với dự án đầu tư xây dựng sử dụng công nghệ hạn chế chuyển giao hoặc có nguy cơ tác động xấu đến môi trường. Đối với các dự án sử dụng vốn đầu tư công, bộ quản lý ngành hoặc cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ chủ trì thẩm định về công nghệ tùy thuộc vào cấp quyết định đầu tư. Đối với các dự án sử dụng vốn nhà nước ngoài đầu tư công hoặc vốn khác, thẩm quyền có ý kiến về công nghệ được phân cấp cho bộ quản lý ngành (phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ) hoặc cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (phối hợp với cơ quan khoa học, công nghệ địa phương) tùy thuộc vào cấp chấp thuận chủ trương đầu tư. Cơ quan chuyên môn về xây dựng cấp tỉnh cũng thực hiện thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế xây dựng đối với dự án có công trình ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng thuộc danh mục tại Phụ lục III của Nghị định.
Quản lý chi phí đầu tư xây dựng
Trong lĩnh vực quản lý chi phí đầu tư xây dựng, Nghị định 144/2025/NĐ-CP có nhiều điểm mới liên quan đến phân cấp và bãi bỏ một số thủ tục lấy ý kiến, báo cáo. Các bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành được giao thẩm quyền công bố định mức các hao phí và dữ liệu cơ bản để tính giá ca máy chưa được công bố trong phạm vi quản lý của mình, và kết quả này được gửi về Bộ Xây dựng để tổng hợp.
Một điểm thay đổi quan trọng là việc không thực hiện quy định công bố đơn giá xây dựng công trình của địa phương theo quy định trước đây. Thẩm quyền công bố giá xây dựng tổng hợp, suất vốn đầu tư xây dựng được giao cho Bộ Xây dựng thực hiện, còn các bộ chuyên ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức thực hiện trong phạm vi quản lý nếu cần thiết. Thẩm quyền tổ chức lập, thẩm định và phê duyệt dự toán chi phí chuẩn bị dự án, cũng như thẩm định và phê duyệt dự toán chi phí thuê tư vấn nước ngoài được giao cho cơ quan, tổ chức được giao nhiệm vụ chuẩn bị dự án hoặc chủ đầu tư.
Nghị định bãi bỏ nhiều quy định về lấy ý kiến hoặc báo cáo Bộ Xây dựng đối với các định mức dự toán mới, định mức điều chỉnh, phương pháp xác định dự toán chi phí rà phá bom mìn, việc điều chỉnh dự toán xây dựng công trình, và lấy ý kiến về chỉ số giá xây dựng để điều chỉnh hợp đồng xây dựng. Điều này nhằm giảm bớt các thủ tục trung gian, tăng tốc độ và hiệu quả trong công tác quản lý chi phí.
Phân cấp trong quản lý chất lượng công trình
Công tác quản lý chất lượng công trình xây dựng cũng được phân cấp rõ ràng hơn. Việc kiểm tra công tác nghiệm thu đối với công trình cấp đặc biệt, công trình thuộc lĩnh vực hàng không, đường sắt và hàng hải trên địa bàn tỉnh được giao cho cơ quan chuyên môn về xây dựng thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện. Đây là những loại công trình có quy mô lớn và yêu cầu kỹ thuật phức tạp, việc phân cấp cho địa phương có đủ năng lực giúp đảm bảo sự sát sao trong công tác kiểm tra chất lượng.
Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cũng được giao trách nhiệm đánh giá an toàn công trình, xử lý công trình có dấu hiệu nguy hiểm hoặc không đảm bảo an toàn cho khai thác, sử dụng, và xử lý đối với công trình hết thời hạn sử dụng theo thiết kế, đặc biệt đối với các công trình nằm trên địa bàn 02 tỉnh trở lên theo đề nghị của chủ đầu tư hoặc chủ sở hữu. Địa phương cũng công bố các công trình xây dựng hết thời hạn sử dụng. Ngoài ra, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức xây dựng, ban hành các định mức bảo trì, bảo dưỡng công trình chưa có trong danh mục được Bộ Xây dựng hoặc bộ quản lý chuyên ngành ban hành, sau đó gửi kết quả về Bộ Xây dựng và các bộ liên quan để tổng hợp.
Quản lý vật liệu xây dựng theo thẩm quyền mới
Lĩnh vực quản lý vật liệu xây dựng cũng chứng kiến sự điều chỉnh về thẩm quyền. Mặc dù Bộ trưởng Bộ Xây dựng vẫn giữ thẩm quyền quy định lộ trình hạn chế, xóa bỏ cơ sở sản xuất vật liệu lạc hậu, tiêu hao năng lượng, gây ô nhiễm; quy định lộ trình sử dụng vật liệu xây dựng không nung, vật liệu tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, thân thiện môi trường, vật liệu sản xuất trong nước đối với công trình sử dụng vốn đầu tư công, vốn nhà nước ngoài đầu tư công; và quy định lộ trình hạn chế đầu tư mới hoặc mở rộng cơ sở sản xuất tấm lợp amiang. Tuy nhiên, Nghị định 144/2025/NĐ-CP đã bãi bỏ quy định phải lấy ý kiến của Bộ Xây dựng trước khi quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư các dự án đầu tư xây dựng công trình sản xuất vật liệu xây dựng tại địa phương. Điều này tạo điều kiện cho các tỉnh thành chủ động hơn trong việc phát triển ngành công nghiệp vật liệu xây dựng trên địa bàn của mình, phù hợp với quy hoạch và điều kiện thực tế.
Phân Cấp trong Lĩnh Vực Nhà Ở và Bất Động Sản
Tiếp tục chủ trương phân cấp mạnh mẽ, Nghị định 144/2025/NĐ-CP quy định cụ thể các nhiệm vụ và thẩm quyền được giao cho chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan trong quản lý nhà ở và kinh doanh bất động sản. Những điều chỉnh này ảnh hưởng trực tiếp đến các thủ tục hành chính liên quan đến nhà ở công vụ, nhà ở xã hội, nhà chung cư và hoạt động của sàn giao dịch bất động sản.
Quyết định chủ trương và đầu tư nhà ở công vụ
Việc quyết định, điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở công vụ được giao cho Bộ trưởng Bộ Xây dựng. Hồ sơ đề nghị quyết định chủ trương đầu tư bao gồm tờ trình, báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư hoặc báo cáo nghiên cứu tiền khả thi theo quy định pháp luật về đầu tư công và xây dựng, cùng các tài liệu liên quan khác. Trình tự, thủ tục thực hiện bao gồm việc đơn vị trực thuộc Bộ Xây dựng lập hồ sơ, lấy ý kiến cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư công ở trung ương trong tối đa 15 ngày, sau đó hoàn thiện hồ sơ và trình Bộ trưởng xem xét, quyết định.
Quyết định đầu tư và quyết định chủ đầu tư dự án đầu tư xây dựng nhà ở công vụ cũng thuộc thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Xây dựng. Hồ sơ đề nghị được thực hiện theo quy định tại Nghị định số 95/2024/NĐ-CP. Đơn vị trực thuộc Bộ Xây dựng sẽ lập hồ sơ, tổ chức thẩm định Báo cáo nghiên cứu khả thi theo pháp luật xây dựng và trình Bộ trưởng xem xét. Thời gian Bộ trưởng xem xét, quyết định đầu tư và chủ đầu tư dự án tối đa là 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.
Đối với dự án mua nhà ở thương mại để làm nhà ở công vụ, thẩm quyền quyết định, điều chỉnh chủ trương đầu tư được phân cấp cho Bộ trưởng Bộ Xây dựng (đối với trường hợp thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương của Bộ Xây dựng) hoặc Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an (đối với trường hợp thuộc thẩm quyền của các Bộ này). Trình tự, thủ tục thực hiện tương tự như đối với dự án đầu tư xây dựng nhà ở công vụ, có lấy ý kiến cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư công.
Quyết định đầu tư dự án mua nhà ở thương mại để làm nhà ở công vụ cũng được phân cấp theo hướng tương ứng: Bộ trưởng Bộ Xây dựng quyết định đối với dự án do mình quyết định chủ trương đầu tư; Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an quyết định đối với dự án do mình quyết định chủ trương đầu tư. Trình tự, thủ tục cũng bao gồm việc lấy ý kiến cơ quan quản lý nhà nước về đầu tư công ở trung ương.
Thuê nhà ở thương mại làm nhà ở công vụ
Việc thuê nhà ở thương mại để làm nhà ở công vụ cũng được phân cấp. Bộ Xây dựng thực hiện việc thuê đối với trường hợp bố trí cho đối tượng của các cơ quan trung ương thuê. Bộ Quốc phòng, Bộ Công an thực hiện việc thuê đối với trường hợp bố trí cho đối tượng thuộc lực lượng vũ trang nhân dân thuê. Hồ sơ đề nghị thuê nhà ở thương mại được thực hiện theo quy định của Luật Nhà ở năm 2023.
Trình tự, thủ tục thuê bao gồm việc đơn vị trực thuộc cơ quan có thẩm quyền lập tờ trình, hồ sơ, gửi lấy ý kiến của các cơ quan liên quan (trong đó có cơ quan tài chính về dự toán kinh phí) trong tối đa 15 ngày. Sau khi có ý kiến, đơn vị trực thuộc hoàn thiện hồ sơ và trình cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định thuê trong tối đa 15 ngày. Sau khi được chấp thuận, đơn vị trực thuộc ký hợp đồng thuê với chủ sở hữu nhà ở thương mại, tiếp nhận nhà ở, ký hợp đồng cho thuê nhà ở công vụ và thu tiền thuê theo quy định. Việc cấp kinh phí thanh toán tiền thuê nhà ở công vụ bố trí cho đối tượng thuộc các bộ, cơ quan trung ương thuê được thực hiện theo ý kiến chấp thuận của Bộ trưởng Bộ Xây dựng và pháp luật về ngân sách nhà nước. Đối với nhà ở công vụ bố trí cho đối tượng do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quản lý, việc cấp kinh phí thực hiện theo ý kiến chấp thuận của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
Chuyển đổi công năng nhà ở
Thẩm quyền chuyển đổi công năng nhà ở thuộc tài sản công được đầu tư xây dựng theo dự án hoặc không theo dự án được giao cho đại diện chủ sở hữu nhà ở thuộc tài sản công thực hiện. Hồ sơ đề nghị chuyển đổi bao gồm văn bản đề nghị, Đề án chuyển đổi công năng nhà ở (nêu rõ địa chỉ, số lượng, lý do, thời gian, loại nhà ở sau chuyển đổi, phương án quản lý, trách nhiệm các bên, nghĩa vụ tài chính), và các tài liệu liên quan đến dự án (nếu có) hoặc hồ sơ quản lý nhà ở.
Trình tự, thủ tục thực hiện bao gồm việc cơ quan quản lý nhà ở thuộc tài sản công lập hồ sơ báo cáo đại diện chủ sở hữu. Trong tối đa 5 ngày, đại diện chủ sở hữu kiểm tra hồ sơ và lấy ý kiến các cơ quan liên quan (nếu cần) trong 15 ngày. Sau đó, cơ quan quản lý nhà ở tổng hợp ý kiến, hoàn thiện Đề án trình đại diện chủ sở hữu xem xét. Tổng thời gian thực hiện thủ tục này không quá 30 ngày. Thẩm quyền chấp thuận chuyển đổi công năng nhà ở các trường hợp khác (không thuộc tài sản công) được giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện theo trình tự, thủ tục quy định tại Phụ lục I của Nghị định.
Quản lý tiền thu từ nhà ở công sản
Liên quan đến quản lý tiền thu được từ việc cho thuê, cho thuê mua, bán nhà ở thuộc tài sản công, Nghị định 144/2025/NĐ-CP bãi bỏ quy định phải lấy ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng về việc sử dụng kinh phí và tái đầu tư xây dựng nhà ở của Bộ Quốc phòng. Trách nhiệm báo cáo Thủ tướng Chính phủ về vấn đề này được giao cho Bộ Quốc phòng thực hiện, thể hiện sự phân cấp và tăng cường trách nhiệm tự chủ của Bộ Quốc phòng trong quản lý tài sản công thuộc phạm vi của mình.
Quản lý vận hành nhà chung cư
Một thay đổi đáng chú ý nữa là việc cơ quan quản lý nhà ở trực thuộc Bộ Xây dựng không còn thực hiện việc tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ, thông báo đơn vị đủ điều kiện thực hiện quản lý vận hành nhà chung cư theo quy định của Luật Nhà ở năm 2023. Thay vào đó, trách nhiệm này được phân cấp cho cấp địa phương, cụ thể là Sở Xây dựng, giúp các chủ sở hữu nhà chung cư có thể hoàn thành thủ tục gần nơi cư trú hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý và vận hành nhà chung cư trên địa bàn.
Bán nhà ở xã hội và nhà ở lực lượng vũ trang
Việc bán nhà ở xã hội thuộc tài sản công đang cho thuê và nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân thuộc tài sản công cũng được phân cấp. Bộ Xây dựng không thực hiện việc thẩm định Đề án bán nhà ở xã hội thuộc tài sản công, cũng như không tiếp nhận báo cáo, kiểm tra việc sử dụng và báo cáo Thủ tướng Chính phủ đối với kinh phí tái đầu tư xây dựng nhà ở xã hội.
Thẩm quyền phê duyệt Đề án bán nhà ở xã hội, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân thuộc tài sản công được giao cho cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà ở đó thực hiện, và Thủ tướng Chính phủ không xem xét, quyết định đối với trường hợp này. Hồ sơ Đề án bao gồm tờ trình và dự thảo Đề án với các nội dung chi tiết như địa chỉ, số lượng nhà ở, lý do bán, đối tượng, điều kiện được mua, thời gian thực hiện, dự kiến giá bán, số tiền thu được và phương án quản lý, sử dụng tiền thu được. Trình tự, thủ tục lập, phê duyệt Đề án được quy định rõ, bao gồm việc cơ quan quản lý nhà ở lập hồ sơ báo cáo đại diện chủ sở hữu, lấy ý kiến các cơ quan liên quan (nếu cần), hoàn thiện Đề án và trình phê duyệt trong tổng thời gian không quá 30 ngày.
Đăng ký hoạt động sàn giao dịch bất động sản
Hoạt động của sàn giao dịch bất động sản cũng được điều chỉnh về thẩm quyền quản lý. Việc đăng tải thông tin của sàn giao dịch bất động sản sau khi được cấp giấy phép hoạt động được giao cho Sở Xây dựng thực hiện. Sau khi cấp Giấy phép hoạt động, Sở Xây dựng có trách nhiệm đăng tải thông tin về sàn giao dịch bất động sản lên trang thông tin điện tử của địa phương, bao gồm tên sàn, tên doanh nghiệp thành lập sàn, họ tên người quản lý điều hành, địa chỉ và số điện thoại liên hệ. Đồng thời, Sở Xây dựng cũng cập nhật thông tin vào hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản.
Một điểm đáng chú ý là Sở Xây dựng không thực hiện nhiệm vụ thông báo bằng văn bản gửi Bộ Xây dựng về việc thu hồi Giấy phép, chấm dứt hoặc tạm ngừng hoạt động của sàn giao dịch bất động sản. Điều này cho thấy việc quản lý trực tiếp hoạt động của sàn giao dịch bất động sản được giao trọn vẹn hơn cho cấp tỉnh.
Trách nhiệm quản lý nhà nước về kinh doanh bất động sản cấp tỉnh
Nghị định 144/2025/NĐ-CP củng cố và làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước về kinh doanh bất động sản của cơ quan cấp tỉnh, chủ yếu là Sở Xây dựng. Sở Xây dựng thực hiện nhiều trách nhiệm được quy định trong Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023 và các Nghị định hướng dẫn.
Đáng chú ý, trách nhiệm tổ chức kỳ thi sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề môi giới bất động sản của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh được giao cho Sở Xây dựng thực hiện. Thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong một số khía cạnh liên quan đến kỳ thi sát hạch và cấp chứng chỉ được giao cho Giám đốc Sở Xây dựng thực hiện. Trách nhiệm của Phó Chủ tịch Hội đồng thi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề môi giới bất động sản của lãnh đạo Sở Xây dựng và các trách nhiệm liên quan được giao cho lãnh đạo phòng có chức năng quản lý thị trường bất động sản của Sở Xây dựng thực hiện. Trình tự, thủ tục cấp chứng chỉ hành nghề môi giới bất động sản được thực hiện theo quy định chi tiết từ Điều 19 đến Điều 33 của Nghị định số 96/2024/NĐ-CP.
Phân Cấp trong Phát Triển Đô Thị và Hạ Tầng Kỹ Thuật
Bên cạnh lĩnh vực xây dựng, nhà ở và kinh doanh bất động sản, Nghị định 144/2025/NĐ-CP cũng điều chỉnh việc phân cấp trong các lĩnh vực liên quan mật thiết khác như phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật và kiến trúc, nhằm đảm bảo sự đồng bộ và hiệu quả trong công tác quản lý tổng thể.
Phát triển đô thị và khu vực liên tỉnh
Trong lĩnh vực phát triển đô thị, việc quyết định khu vực phát triển đô thị thuộc địa giới hành chính của 02 tỉnh trở lên và khu vực phát triển đô thị có ý nghĩa quan trọng về an ninh – quốc phòng được phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện. Đây là một thay đổi quan trọng, trao quyền tự chủ hơn cho các địa phương có liên quan trong việc quy hoạch và phát triển các khu vực đô thị mang tính chất liên vùng.
Bộ Xây dựng vẫn giữ trách nhiệm trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt hoặc phê duyệt theo thẩm quyền các nội dung quy định tại Nghị định số 11/2013/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung). Tuy nhiên, Nghị định 144/2025/NĐ-CP bãi bỏ việc thẩm định đề xuất các khu vực phát triển đô thị của Bộ Xây dựng, tinh gọn thủ tục và giảm tải cho cơ quan trung ương, đồng thời tăng cường trách nhiệm của các cấp dưới.
Quản lý hạ tầng kỹ thuật
Lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật cũng được điều chỉnh về thẩm quyền. Việc tổ chức lựa chọn đơn vị cấp nước đối với các công trình cấp nước đô thị, khu công nghiệp và công trình cấp nước nông thôn có phạm vi cấp nước liên tỉnh, có sự tham gia của các tỉnh liên quan được giao cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có nhà máy nước hoặc trạm bơm nước chủ trì, tổ chức thực hiện. Điều này nhấn mạnh vai trò phối hợp và chủ động của địa phương trong việc đảm bảo nguồn nước sạch.
Bộ Xây dựng vẫn thực hiện việc thống nhất quản lý nhà nước về hoạt động cấp nước trên toàn quốc. Tuy nhiên, thẩm quyền ban hành định mức kinh tế – kỹ thuật cấp nước đô thị và khu công nghiệp của Bộ Xây dựng được phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện.
Một điểm đáng chú ý khác là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh không thực hiện việc chấp thuận giá chuyển nhượng quyền sử dụng phần mộ cá nhân và giá dịch vụ nghĩa trang, dịch vụ hỏa táng tại các nghĩa trang, cơ sở hỏa táng đầu tư từ nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước. Thay vào đó, cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ cho ý kiến về sự phù hợp của phương án giá trước khi chủ đầu tư phê duyệt. Đối với quản lý không gian xây dựng ngầm đô thị và hướng dẫn lập cơ sở dữ liệu về công trình ngầm đô thị, thẩm quyền này được phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức thực hiện trên địa bàn mình quản lý.
Lĩnh vực kiến trúc
Trong lĩnh vực kiến trúc, Nghị định 144/2025/NĐ-CP bãi bỏ quy định phải lấy ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng đối với quy chế quản lý kiến trúc của đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I là thành phố trực thuộc trung ương. Đồng thời, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh không phải trình Hội đồng nhân dân cùng cấp trước khi thông qua quy chế quản lý kiến trúc hoặc điều chỉnh quy chế quản lý kiến trúc. Những thay đổi này trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền cấp tỉnh trong việc quản lý kiến trúc đô thị phù hợp với đặc thù địa phương, giảm bớt các bước thủ tục trung gian.
FAQs về Nghị định 144/2025/NĐ-CP
- Nghị định 144/2025/NĐ-CP là gì?
Đây là văn bản pháp lý mới của Chính phủ quy định chi tiết về việc phân quyền và phân cấp các nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực xây dựng và các lĩnh vực liên quan như nhà ở, kinh doanh bất động sản, phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật, kiến trúc từ Bộ Xây dựng và cơ quan trung ương xuống chính quyền địa phương và các bộ ngành khác. - Mục đích chính của Nghị định này là gì?
Mục đích chính là tinh gọn bộ máy quản lý, tăng cường hiệu quả và sự chủ động của chính quyền địa phương, đồng thời cho phép cơ quan trung ương tập trung vào công tác quản lý vĩ mô, xây dựng thể chế, chiến lược và thanh tra, kiểm tra, giám sát. - Nghị định ảnh hưởng như thế nào đến thủ tục hành chính?
Nghị định 144/2025/NĐ-CP đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính bằng cách phân cấp thẩm quyền giải quyết xuống cấp tỉnh, bãi bỏ một số quy định lấy ý kiến hoặc báo cáo lên cơ quan trung ương. Điều này được kỳ vọng sẽ giảm thời gian xử lý hồ sơ cho người dân và doanh nghiệp trong các lĩnh vực như cấp chứng chỉ hành nghề xây dựng, thẩm định dự án, quản lý nhà ở công vụ, kinh doanh bất động sản, v.v. - Những lĩnh vực nào chịu tác động chính của Nghị định?
Các lĩnh vực chịu tác động chính bao gồm hoạt động đầu tư xây dựng, quản lý nhà ở (đặc biệt nhà ở công vụ, nhà ở xã hội), kinh doanh bất động sản (bao gồm sàn giao dịch bất động sản và môi giới bất động sản), phát triển đô thị, quản lý hạ tầng kỹ thuật (cấp nước, nghĩa trang, không gian ngầm) và kiến trúc. - Ai là người có thẩm quyền mới theo Nghị định này?
Thẩm quyền được phân cấp chủ yếu cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Sở Xây dựng, cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, và trong một số trường hợp là các bộ ngành khác như Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, hoặc đại diện chủ sở hữu nhà ở thuộc tài sản công, tùy thuộc vào từng nhiệm vụ cụ thể.
Nghị định 144/2025/NĐ-CP thể hiện sự quyết tâm của Chính phủ trong việc đẩy mạnh phân quyền, phân cấp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực Bộ Xây dựng phụ trách. Việc hiểu rõ các quy định mới này là cần thiết cho các cá nhân, tổ chức và cơ quan nhà nước liên quan. Edupace hy vọng bài viết này đã cung cấp những thông tin hữu ích về văn bản pháp lý quan trọng này.
